Övladının gələcəyi ilə bağlı qərar vermək hər bir valideyn üçün mühüm məsələdir. Xüsusilə 9-cu sinfi başa vuran şagirdin qarşısında təhsilini hansı istiqamətdə davam etdirmək, hansı bacarıqları qazanmaq və gələcəkdə hansı sahədə çalışmaq kimi suallar dayanır. Bu mərhələdə valideynlərin diqqət yetirməli olduğu imkanlardan biri də peşə təmayüllü siniflərdir.
Peşə təmayüllü siniflər haqqında məlumatları araşdıran valideynlər üçün Veten.az bu yazıda həmin siniflərin nə verdiyini, şagird üçün hansı imkanlar yaratdığını və niyə seçimlər sırasında nəzərə alınmalı olduğunu izah edir.
Peşə təmayüllü sinif nədir?
Peşə təmayüllü siniflər adi ümumtəhsil siniflərindən tamamilə fərqli bir sistem deyil. Şagird burada ümumtəhsil fənləri ilə yanaşı, əlavə olaraq müəyyən peşə istiqamətləri üzrə nəzəri və praktiki biliklər əldə edir.
Bu yanaşmanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, şagird yalnız kitab üzərindən öyrənmir, eyni zamanda seçdiyi istiqamətlə bağlı praktiki bacarıqlar qazanır.
Belə siniflərdə şagirdlər həftənin müəyyən günlərində ixtisas dərslərinə və əsas səriştələrin inkişafına, digər günlərdə isə ümumtəhsil fənlərinə cəlb olunurlar. Bununla yanaşı, onların dünyagörüşünün, karyera imkanları barədə məlumatlılığının artırılmasına da diqqət yetirilir.
Ən böyük üstünlük – şagird məktəbdə qalaraq bacarıq qazanır
Peşə təmayüllü siniflərin əsas məqsədlərindən biri 9-cu sinifdən sonra təhsili yarımçıq qoymaq əvəzinə şagirdlərin məktəbdə qalaraq təhsillərini davam etdirməsinə şərait yaratmaqdır.
Daha vacibi isə şagirdin məktəbi bitirdikdə yalnız ümumi təhsil haqqında biliklərə deyil, müəyyən peşə üzrə ilkin bacarıqlara da sahib olmasıdır.
Layihə çərçivəsində şagirdlər iki peşə istiqaməti üzrə təhsil ala və sonda dövlət nümunəli iki sertifikat əldə edə bilirlər. Bu sertifikatlar onların proqram çərçivəsində qazandıqları bilik və bacarıqları əks etdirir.
Hansı peşələri öyrənmək mümkündür?
Peşə təmayüllü siniflərin digər üstünlüyü seçim imkanlarının geniş olmasıdır. Layihə çərçivəsində müxtəlif istiqamətlər üzrə peşələr tədris olunur.
Xidmət istiqamətində:
- aşpaz;
- qənnadıçı;
- dərzi;
- bərbər.
Təmir-tikinti istiqamətində:
- çilingər;
- kombi-kondisioner ustası;
- mebel quraşdırma;
- dülgər.
İKT istiqamətində:
- Helpdesk;
- kompüter operatoru;
- qrafik dizayner.
Kənd təsərrüfatı istiqamətində isə aqronom köməkçisi üzrə müxtəlif modullar tədris olunur.
Bundan başqa, yeni istiqamətlər üzrə foto-videoqraf, telefon təmiri ustası, bərbər-vizajist-manikürçü, restoran servisi və barista kimi peşələrin də pilot şəkildə tədrisi nəzərdə tutulub.
Uşağınızın bacarığını erkən üzə çıxara bilər
Hər bir uşağın akademik göstəricisi və maraq dairəsi eyni deyil. Bəzi şagirdlər nəzəri dərslərdən daha çox praktiki fəaliyyətlərə maraq göstərirlər.
Peşə təmayüllü siniflər məhz belə uşaqların bacarıqlarını üzə çıxarmaq üçün imkan yarada bilər. Şagird müxtəlif praktiki tapşırıqları yerinə yetirərək hansı sahəyə daha çox maraq göstərdiyini və hansı işdə daha uğurlu ola biləcəyini müəyyənləşdirir.
Bu isə gələcək ixtisas seçimi zamanı daha şüurlu qərar verməyə kömək edə bilər.
Şagird real iş mühiti ilə tanış olur
Peşə təmayüllü təhsilin mühüm tərəflərindən biri də təcrübə imkanlarıdır.
Şagirdlər müxtəlif müəssisələrə, o cümlədən kafe-restoranlara və mebel sexlərinə təcrübə səfərləri edə, real iş prosesini yaxından görə bilirlər.
Belə səfərlər zamanı bacarığı və həvəsi ilə seçilən şagirdlərə hətta iş təklifləri də verilə bilər. Bu, məktəbdə əldə edilən biliklərin real əmək mühiti ilə əlaqələndirilməsinə imkan yaradır.
Sertifikat sadəcə kağız deyil
Peşə təmayüllü sinifləri bitirən şagirdlərə sertifikat verilməsi də sistemin diqqətçəkən tərəflərindən biridir.
Burada qiymətləndirmə yalnız nəzəri biliklərlə məhdudlaşmır. Şagird həm nəzəri, həm də praktiki imtahandan keçir. Sertifikatın verilməsində praktiki bacarıqlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Məsələn, mebel quraşdırma istiqamətində oxuyan şagirddən konkret məhsulu hazırlaması və gördüyü işi komissiya qarşısında izah etməsi tələb oluna bilər. Bu yanaşma şagirdin həqiqətən bacarığa yiyələnib-yiyələnmədiyini müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Əmək bazarına daha hazırlıqlı başlamaq imkanı
Müasir dövrdə yalnız diplom və ya attestata sahib olmaq kifayət etmir. İşəgötürənlər praktiki bacarığı olan kadrlara da ehtiyac duyurlar.
Peşə təmayüllü siniflərin əsas üstünlüklərindən biri şagirdə hələ məktəb illərindən müəyyən peşə bacarıqları qazandırmasıdır.
Layihənin məqsədi peşəkar mütəxəssisi birbaşa məktəb səviyyəsində yetişdirmək deyil. Əsas məqsəd şagirdə ilkin bilik və bacarıqlar vermək, onda həmin sahəyə maraq yaratmaq və gələcəkdə ixtisasını daha da inkişaf etdirməsinə zəmin hazırlamaqdır.
Bu siniflər yalnız bir peşə ilə məhdudlaşmır
Valideynlərin bilməli olduğu digər məqam seçim imkanlarının dəyişə bilməsidir. Peşə təmayüllü siniflərdə ixtisasların müəyyənləşdirilməsi zamanı həm əmək bazarının tələbləri, həm regionun imkanları, həm məktəbin resursları, həm də şagirdlərin marağı nəzərə alınır.
Bu səbəbdən bütün məktəblərdə eyni peşələrin tədris olunması şərt deyil. Məktəbin mövcud imkanları və həmin ərazidəki ehtiyaclar araşdırıldıqdan sonra uyğun istiqamət müəyyənləşdirilir.
Peşə seçimi gələcəyə investisiyadır
Valideyn üçün əsas sual “Uşağım hansı peşəni seçəcək?” olmamalıdır. Daha doğru yanaşma “Uşağım hansı sahəyə maraq göstərir və hansı bacarığı inkişaf etdirə bilər?” sualından başlamaqdır.
Peşə təmayüllü siniflər bu baxımdan uşağa özünü sınamaq, müxtəlif istiqamətləri tanımaq və gələcək karyerası haqqında daha real təsəvvür formalaşdırmaq imkanı verə bilər.
Üstəlik, burada öyrənilən bacarıqlar yalnız məktəbi bitirdikdən sonra deyil, gündəlik həyatda da faydalı ola bilər.
Valideynlər seçim edərkən nələrə diqqət etməlidir?
Övladını peşə təmayüllü sinfə yönləndirmək istəyən valideyn ilk növbədə uşağın öz istəyini nəzərə almalıdır. Məcburi seçim əvəzinə onun hansı sahəyə maraq göstərdiyi araşdırılmalıdır.
Bundan başqa:
1. Uşağın marağını müəyyənləşdirin.
İKT, aşpazlıq, dizayn, mebel, dərzilik və digər istiqamətlərdən hansına daha çox maraq göstərdiyini öyrənin.
2. Məktəbin təklif etdiyi ixtisasları araşdırın.
Hər məktəbdə eyni peşələrin olması şərt deyil.
3. Praktiki imkanlara baxın.
Emalatxanaların və lazımi avadanlıqların mövcudluğu tədrisin keyfiyyəti baxımından əhəmiyyətlidir.
4. Uşağın gələcək planını nəzərə alın.
Peşə təmayüllü sinif gələcək peşə təhsilinə və ya əmək bazarına hazırlıq mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər.
5. Sertifikat və praktiki bacarıqların əhəmiyyətini unutmayın.
Şagirdin əldə etdiyi bacarıqları real iş mühitində tətbiq edə bilməsi gələcək üçün mühüm üstünlükdür.
Əsas məqsəd – uşağın gələcəyinə düzgün istiqamət verməkdir
Peşə təmayüllü sinifləri yalnız “dərsləri zəif olan uşaqlar üçün sinif” kimi qiymətləndirmək düzgün yanaşma deyil. Bu siniflər praktik bacarıqlara maraq göstərən, müəyyən peşəni erkən yaşda tanımaq və gələcək istiqamətini müəyyənləşdirmək istəyən şagirdlər üçün də faydalı imkan yarada bilər.
Əsas məsələ uşağın potensialını düzgün müəyyənləşdirmək və ona uyğun şərait yaratmaqdır.
Valideyn üçün ən böyük üstünlük isə övladının məktəb illərində həm ümumi təhsil alması, həm də real həyatda istifadə edə biləcəyi ilkin peşə bacarıqları qazanmasıdır.
