Bərdə rayonu haqqında məlumat – Azərbaycanın qədim tarixi və zəngin mədəniyyətə malik bölgəsi
Veten.Az saytı sizə vətənimizin ən qədim və ən gözəl guşələrindən biri olan Bərdə rayonu haqqında ətraflı məlumat təqdim edir. Minilliklərə söykənən tarixi, zəngin mədəni irsi, məhsuldar torpaqları, strateji mövqeyi və qonaqpərvər insanları ilə seçilən Bərdə Azərbaycanın ən önəmli bölgələrindən biridir. Qafqaz Albaniyasının mühüm siyasi və mədəni mərkəzlərindən biri olmuş bu qədim şəhər bu gün də ölkənin iqtisadi, kənd təsərrüfatı və sosial həyatında mühüm rol oynayır.
Bərdə rayonunun tarixi
Bərdə Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilən qədim sikkələr, saxsı qablar, tikili qalıqları və digər maddi-mədəniyyət nümunələri göstərir ki, bu ərazi minilliklər boyu insanların yaşadığı və inkişaf etdirdiyi mühüm yaşayış mərkəzi olub.
Tarixi mənbələrdə Bərdənin yaranması ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi tarixçilər şəhərin Sasani hökmdarı I Qubad dövründə salındığını qeyd etsələr də, digər mənbələr onun daha qədim tarixə malik olduğunu bildirirlər. Məhz buna görə Bərdə təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Cənubi Qafqazın ən qədim şəhərləri sırasında göstərilir.
V əsrdən başlayaraq Bərdə Qafqaz Albaniyasının paytaxtı kimi tanınmağa başladı. Uzun illər dövlətin siyasi, dini və iqtisadi mərkəzi rolunu oynayan şəhər Yaxın Şərqin inkişaf etmiş yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunurdu.
VII–X əsrlərdə Böyük İpək Yolunun mühüm qollarından biri Bərdədən keçirdi. Bu səbəbdən şəhər beynəlxalq ticarətin inkişaf etdiyi əsas məkanlardan birinə çevrilmişdi. Burada müxtəlif ölkələrdən gələn tacirlər alış-veriş edir, sənətkarlar fəaliyyət göstərir, elm və mədəniyyət inkişaf edirdi.
Sonrakı əsrlərdə müxtəlif müharibələr və işğallar şəhərə ciddi ziyan vursa da, Bərdə öz tarixi əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. 1930-cu ildə inzibati rayon statusu alan Bərdə bu gün Qarabağ iqtisadi rayonunun əsas mərkəzlərindən biridir.
Coğrafi mövqeyi
Bərdə rayonu Azərbaycanın mərkəzi hissəsində, Kür-Araz ovalığının qərb hissəsində yerləşir. Rayon əlverişli coğrafi mövqeyə malik olduğundan tarix boyu mühüm nəqliyyat və ticarət yollarının kəsişməsində yerləşmişdir.
Rayon Ağdam, Tərtər, Yevlax, Ağcabədi və Zərdab rayonları ilə həmsərhəddir. Ərazisinin böyük hissəsi düzənlikdən ibarət olduğuna görə kənd təsərrüfatının inkişafı üçün olduqca əlverişli şərait mövcuddur.
Bərdənin ümumi sahəsi təxminən 957 kvadrat kilometrdir. Rayon ərazisindən Tərtər çayı keçir və bu çay kənd təsərrüfatının suvarılmasında mühüm rol oynayır.
İqlimi
Rayonda mülayim-isti yarımsəhra və quru çöl iqlimi hakimdir. Yay ayları əsasən isti və quraq, qış isə mülayim keçir.
İllik günəşli günlərin çox olması pambıqçılıq, taxılçılıq, tərəvəzçilik və meyvəçiliyin inkişafına əlverişli şərait yaradır.
Əhalisi
Bərdə rayonu əhalisinin sayına görə Azərbaycanın iri rayonlarından biridir. Rayon mərkəzi ilə yanaşı onlarla kənd yaşayış məntəqəsini özündə birləşdirir.
Əhali əsasən kənd təsərrüfatı, ticarət, xidmət sahələri, dövlət qurumları və müxtəlif istehsal müəssisələrində çalışır. Rayon uzun illərdir ki, məcburi köçkün ailələrinin də yaşadığı əsas bölgələrdən biridir.
İqtisadiyyatı
Bərdə iqtisadi cəhətdən Azərbaycanın ən inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı rayonlarından biri hesab olunur.
Rayonda aşağıdakı sahələr xüsusilə inkişaf edib:
- Taxılçılıq
- Pambıqçılıq
- Heyvandarlıq
- Südçülük
- Tərəvəzçilik
- Meyvəçilik
- Yem istehsalı
Bundan başqa rayonda müxtəlif emal müəssisələri, tikiş fabriki, çörək zavodları, süd emalı müəssisələri və digər istehsal sahələri fəaliyyət göstərir.
Son illərdə dövlət proqramları çərçivəsində yol infrastrukturu, elektrik, qaz, içməli su və rabitə sahələrində mühüm yenidənqurma işləri həyata keçirilmişdir.
Təhsil
Bərdə rayonu təhsil sahəsində də ölkənin qabaqcıl rayonlarından hesab olunur.
Rayonda:
- Onlarla tam orta məktəb
- Liseylər
- Uşaq bağçaları
- Musiqi məktəbləri
- Peşə liseyi
- Dövlət idarəetmə kolleci
fəaliyyət göstərir.
Son illərdə bir çox məktəb əsaslı təmir olunmuş, yeni təhsil müəssisələri istifadəyə verilmişdir.
Mədəniyyəti
Bərdə əsrlər boyu Azərbaycan mədəniyyətinin inkişaf etdiyi bölgələrdən biri olmuşdur.
Rayonda fəaliyyət göstərir:
- Heydər Əliyev Mərkəzi
- Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
- Mədəniyyət Mərkəzi
- Musiqi məktəbləri
- Kitabxanalar
Milli bayramlar, Novruz şənlikləri, folklor festivalları və müxtəlif mədəni tədbirlər mütəmadi olaraq təşkil edilir.
Tarixi və dini abidələr
Bərdə çoxsaylı tarixi abidələri ilə tanınır.
Ən məşhur abidələr bunlardır:
Bərdə Türbəsi
XIV əsrə aid edilən bu türbə Azərbaycanın orta əsr memarlığının qiymətli nümunələrindən biridir.
İmamzadə Kompleksi
Bərdə şəhərinin ən çox ziyarət edilən dini məkanlarından biridir.
Qədim şəhər xarabalıqları
Arxeoloqların araşdırmaları nəticəsində qədim yaşayış məskənlərinin qalıqları aşkarlanmışdır.
Orta əsr körpüləri və karvansara izləri
Tarixçilər bu ərazilərin vaxtilə Böyük İpək Yolunun mühüm dayanacaqlarından biri olduğunu qeyd edirlər.
Təbiəti
Bərdə əsasən düzənlik ərazi olsa da, burada geniş yaşıllıq zolaqları, parklar və kənd təsərrüfatı sahələri mövcuddur.
Yaz aylarında rayon xüsusilə gözəl mənzərəyə bürünür. Yaşıl taxıl zəmiləri, pambıq sahələri və meyvə bağları Bərdəyə xüsusi gözəllik verir.
Turizm potensialı
Bərdə həm tarix, həm də mədəni turizm baxımından böyük potensiala malikdir.
Rayona gələn turistlər:
- qədim abidələri ziyarət edir,
- tarix muzeylərini gəzir,
- yerli mətbəxlə tanış olur,
- kənd həyatını yaxından izləyirlər.
Qarabağa gedən əsas magistral yolların üzərində yerləşməsi də Bərdənin turizm baxımından əhəmiyyətini artırır.
Milli mətbəxi
Bərdədə Azərbaycan mətbəxinin ən dadlı nümunələrinə rast gəlmək mümkündür.
Ən məşhur yeməklər:
- Piti
- Dolma
- Bozbaş
- Kabab növləri
- Qutab
- Düşbərə
- Plov
Rayonun kəndlərində hazırlanan təbii süd məhsulları, bal, pendir və təndir çörəyi xüsusi rəğbət qazanır.
Kənd təsərrüfatı
Bərdə kənd təsərrüfatı üzrə ölkənin aparıcı rayonlarından hesab edilir.
Əsas məhsullar:
- Buğda
- Arpa
- Pambıq
- Qarğıdalı
- Günəbaxan
- Yonca
- Tərəvəz
- Meyvə
Heyvandarlıq və quşçuluq da geniş inkişaf etmiş sahələrdəndir.
Nəqliyyat
Rayonun ərazisindən respublika əhəmiyyətli avtomobil yolları və dəmir yolu xətti keçir. Bu da Bərdənin ölkənin müxtəlif bölgələri ilə rahat əlaqəsini təmin edir.
Maraqlı faktlar
- Bərdə Azərbaycanın ən qədim şəhərlərindən biridir.
- Qafqaz Albaniyasının uzun müddət paytaxtı olub.
- Böyük İpək Yolunun əsas dayanacaqlarından biri sayılırdı.
- Qarabağ iqtisadi rayonunun mühüm mərkəzlərindən biridir.
- Kənd təsərrüfatı istehsalında ölkənin aparıcı rayonları sırasındadır.
- Tarixi və dini abidələrinin sayı ilə seçilir.
Nəticə
Bərdə rayonu qədim tarixi, zəngin mədəniyyəti, məhsuldar torpaqları və strateji mövqeyi ilə Azərbaycanın ən dəyərli bölgələrindən biridir. Minilliklər boyu müxtəlif sivilizasiyalara ev sahibliyi etmiş bu diyar bu gün də inkişafını davam etdirir. Tarixi abidələri, qonaqpərvər insanları, geniş kənd təsərrüfatı imkanları və müasir infrastrukturu ilə Bərdə həm yaşamaq, həm də səyahət etmək üçün diqqətəlayiq ünvanlardan biridir. Vətənimizin qədim irsini yaşadan Bərdə gələcək nəsillər üçün də öz tarixi və mədəni əhəmiyyətini qoruyub saxlayacaq.
