Siqareti tərgidəndə orqanizmdə nə baş verir? Günbəgün dəyişikliklər
Siqaretin tərkibindəki nikotin orqanizmdə asılılıq yaradır və uzun müddət istifadə edildikdə ürək-damar sistemi, ağciyərlər və digər orqanlara mənfi təsir göstərə bilər. Lakin siqareti tərgitdikdən sonra bədən özünü bərpa etməyə başlayır. Bu proses ilk saatlardan etibarən başlayır və zaman keçdikcə daha nəzərəçarpan dəyişikliklərlə davam edir.
Veten.az sağlamlıq mövzusunda hazırladığı bu məqalədə siqareti tərgitdikdən sonra orqanizmdə baş verən əsas dəyişiklikləri günlər, həftələr, aylar və illər üzrə izah edir. Siqareti buraxmağın yalnız ağciyərlərə deyil, ürək, qan dövranı, dəri, dad və qoxu hisslərinə də müsbət təsir göstərə biləcəyi qeyd olunur.
İlk 20 dəqiqədə nə baş verir?
Siqareti tərgitdikdən cəmi 20 dəqiqə sonra orqanizm bərpa prosesinə başlayır. Ürək döyüntüsü və qan təzyiqi tədricən normallaşmağa doğru gedir. Qan dövranının yaxşılaşması ilə orqanizmin müxtəlif hissələrinə oksigen çatdırılması da daha səmərəli olur.
Bu dəyişikliklər insan tərəfindən dərhal hiss olunmaya bilər, lakin bədən artıq nikotinin təsirindən uzaqlaşmağa başlayır.
8–12 saat sonra
Siqaret tüstüsündə olan karbonmonoksidin miqdarı qanda azalır, oksigen səviyyəsi isə yaxşılaşmağa başlayır. Karbonmonoksid qanın oksigen daşıma qabiliyyətinə mənfi təsir göstərdiyindən onun azalması orqanizm üçün mühüm mərhələdir.
Bəzi insanlarda bu müddətdə siqaret çəkmək istəyi və narahatlıq hissi yarana bilər. Bu isə nikotin asılılığının yaratdığı çəkilmə əlamətlərinin başlanğıcı ola bilər.
24 saat sonra
Siqaretsiz ilk günün sonunda ürək-damar sistemi artıq müsbət dəyişikliklərə doğru irəliləyir. Siqaret çəkmək istəyi güclənə, əsəbilik, diqqət dağınıqlığı və narahatlıq yarana bilər.
Bu əlamətlər insandan insana dəyişir və nikotindən asılılığın səviyyəsindən asılı ola bilər.
2–3 gün sonra
Bir neçə gün ərzində nikotin orqanizmdən böyük ölçüdə xaric olur. Bu mərhələdə siqaretə güclü istək, əsəbilik, yuxu problemləri, diqqəti toplamaqda çətinlik və iştahda artım müşahidə edilə bilər.
Digər tərəfdən, dad və qoxu hissinin tədricən yaxşılaşması mümkündür. Yeməklərin qoxusu və dadı əvvəlkindən daha güclü hiss edilə bilər.
1 həftə sonra
İlk həftə siqareti tərgitmək baxımından ən çətin dövrlərdən biri ola bilər. Orqanizm nikotinsiz həyata uyğunlaşmağa çalışır. Siqaretə olan psixoloji və fiziki istək hələ davam edə bilər.
Bu dövrdə kifayət qədər su içmək, gündəlik fiziki aktivliyi artırmaq və siqaret çəkilən mühitlərdən mümkün qədər uzaq durmaq faydalı ola bilər.
2–12 həftə ərzində
Siqareti tərgitdikdən sonrakı həftələrdə qan dövranı və ağciyər funksiyasında yaxşılaşmalar başlaya bilər. İnsan pilləkən çıxarkən və ya fiziki fəaliyyət zamanı əvvəlkindən daha az təngnəfəs olduğunu hiss edə bilər.
Gündəlik fəaliyyətlər zamanı enerji səviyyəsinin yüksəlməsi də mümkündür.
1–9 ay sonra
Bu müddət ərzində ağciyərlərin təmizlənməsinə kömək edən mexanizmlər tədricən bərpa olunur. Öskürək və nəfəs darlığı azala bilər. Tənəffüs yollarının özünü qoruma qabiliyyəti yaxşılaşdıqca müxtəlif infeksiyalara qarşı müqavimət də arta bilər.
Bəzi insanlarda siqareti tərgitdikdən sonra öskürəyin bir müddət artması mümkündür. Bu, tənəffüs yollarının əvvəlki fəaliyyətinə qayıtması ilə əlaqəli ola bilər.
1 il sonra
Siqaretdən uzaq qalmaq ürək-damar sağlamlığı baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Ürəyin işemik xəstəliyi riskinin zamanla əhəmiyyətli dərəcədə azalması siqareti tərgitməyin ən mühüm uzunmüddətli faydalarından biridir.
Bu mərhələdə insan artıq siqaretsiz həyat tərzinə daha rahat uyğunlaşa bilər.
5 il sonra
İllər ərzində siqaretdən uzaq qalmaq insult və bəzi xərçəng növləri də daxil olmaqla bir sıra ciddi xəstəliklərin riskinin azalmasına kömək edir. Riskin nə qədər azalması insanın neçə il siqaret çəkdiyindən, gündəlik istifadə miqdarından və digər sağlamlıq faktorlarından asılıdır.
10 il sonra
Siqareti uzun müddət əvvəl tərgitmiş insanlarda ağciyər xərçəngi riski əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Həmçinin ağız boşluğu, boğaz və digər orqanlarla əlaqəli bəzi xərçənglərin yaranma riski də zaman keçdikcə aşağı düşür.
Bu səbəbdən siqareti hansı yaşda olursa-olsun tərgitmək gecikmiş qərar hesab edilmir.
15 il sonra
Uzun müddət siqaret çəkmədikdə ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı risklər əhəmiyyətli dərəcədə azalaraq siqaret çəkməyən insanlardakı səviyyəyə yaxınlaşa bilər. Bununla belə, əvvəlki siqaret istifadəsinin yaratdığı risklərin tamamilə yox olması hər kəsdə eyni şəkildə baş vermir.
Siqareti tərgitdikdə hansı dəyişiklikləri hiss edə bilərsiniz?
Siqareti buraxdıqdan sonra aşağıdakı müsbət dəyişikliklər müşahidə oluna bilər:
- Dad və qoxu hissinin yaxşılaşması
- Nəfəs almağın asanlaşması
- Fiziki dözümlülüyün artması
- Öskürək və təngnəfəsliyin azalması
- Dəri və dişlərin siqaret tüstüsünün təsirindən uzaqlaşması
- Ürək-damar sisteminə düşən yükün azalması
- Gündəlik enerji səviyyəsinin yüksəlməsi
- Siqaretə xərclənən pulun azalması
Siqareti tərgidəndə niyə çəki arta bilər?
Bəzi insanlarda siqareti tərgitdikdən sonra iştah artır və nəticədə müəyyən qədər çəki artımı baş verə bilər. Bunun əsas səbəblərindən biri nikotinin iştaha və maddələr mübadiləsinə təsirinin aradan qalxmasıdır.
Bu vəziyyətdə sağlam qidalanma, kifayət qədər su qəbulu və müntəzəm fiziki aktivlik çəkiyə nəzarət etməyə kömək edə bilər.
Ən vacib məqam
Siqareti tərgitməyin faydaları illərlə gözləmədən başlayır. İlk saatlarda qan dövranı və oksigen səviyyəsində dəyişikliklər başlayır, sonrakı həftə və aylarda tənəffüs sistemi yaxşılaşmağa doğru gedir, illər keçdikcə isə ürək-damar xəstəlikləri və bəzi xərçəng növləri ilə bağlı risklər azalır.
Siqareti tərgitmək çətin ola bilər, xüsusilə də uzun müddət nikotindən istifadə edən insanlarda. Güclü çəkilmə əlamətləri olduqda və ya siqareti tərgitmək üçün dərman vasitələrindən istifadə etmək istədikdə həkimlə məsləhətləşmək daha doğru yanaşmadır.
Qeyd: Siqareti tərgitdikdən sonra orqanizmdə baş verən dəyişikliklərin müddəti insandan insana fərqlənə bilər. Burada göstərilən zaman aralıqları ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret şəxsin sağlamlıq vəziyyətini əvəz etmir.
