Tərtər rayonu haqqında məlumat – Qarabağın füsunkar təbiəti və qəhrəmanlıq diyarı

Veten.Az saytı sizə vətənimizin ən gözəl guşələrindən biri olan Tərtər rayonu haqqında ətraflı məlumat təqdim edir. Qarabağın dilbər bölgələrindən biri olan Tərtər qədim tarixi, zəngin mədəni irsi, bərəkətli torpaqları, əsrarəngiz təbiəti və qəhrəman insanları ilə Azərbaycanın xüsusi əhəmiyyət daşıyan rayonlarından biridir. Tərtər əsrlər boyu mühüm yaşayış məskəni, ticarət yolu üzərində yerləşən strateji bölgə və zəngin kənd təsərrüfatı mərkəzi kimi tanınıb. Bu gün isə rayon öz sürətli inkişafı, yenidən qurulan infrastrukturu və turizm potensialı ilə diqqət çəkir.

Tərtər rayonunun tarixi

Tərtər rayonu Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biri hesab olunur. Tarixçilərin fikrincə, bu ərazidə insanlar minilliklər əvvəl məskunlaşıb və burada müxtəlif mədəniyyətlər formalaşıb. Rayonun ərazisində aşkar olunan kurqanlar, qədim yaşayış yerləri və digər arxeoloji tapıntılar Tərtərin qədim tarixindən xəbər verir.

Tərtər qədim dövrlərdə Qərblə Şərqi birləşdirən mühüm karvan yollarından birinin üzərində yerləşirdi. Məhz bu səbəbdən şəhər uzun illər ticarət, sənətkarlıq və mədəniyyət mərkəzi kimi inkişaf etmişdir. Keçmişdə rayonun “Çaparxana” adı ilə tanındığı barədə məlumatlar mövcuddur. Bu adın yaranması karvan yolları və poçt xidmətinin inkişafı ilə əlaqələndirilir.

1934-cü ildə Tərtər inzibati rayon kimi təşkil edilmişdir. 1940-cı ildə rayonun adı Mirbəşir olaraq dəyişdirilmiş, 1991-ci ildə isə tarixi adı – Tərtər rayona yenidən qaytarılmışdır.

Coğrafi mövqeyi

Tərtər rayonu Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində, Kiçik Qafqazın şimal-şərq ətəklərində və Kür-Araz ovalığının qərb hissəsində yerləşir. Rayonun ərazisindən Tərtər çayı keçir və bu çay həm rayonun təbiətinə gözəllik qatır, həm də kənd təsərrüfatının inkişafında mühüm rol oynayır.

Tərtər şimaldan Yevlax və Goranboy, qərbdən Kəlbəcər, cənubdan Ağdam, şərqdən isə Bərdə rayonu ilə həmsərhəddir. Rayonun əlverişli coğrafi mövqeyi onun iqtisadi və nəqliyyat baxımından əhəmiyyətini artırır.

İqlimi

Rayonda mülayim isti və quru iqlim hakimdir. Yay ayları isti və günəşli, qış isə nisbətən mülayim keçir. Yaz fəslində Tərtər çayının sahilləri və kənd təsərrüfatı sahələri yaşıllığa bürünərək rayona xüsusi gözəllik bəxş edir.

Əhalisi

Tərtər rayonu əhalisinin böyük hissəsi kənd yaşayış məntəqələrində yaşayır. Rayon mərkəzi Tərtər şəhəridir. Əhali əsasən kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, ticarət, xidmət və dövlət sektorunda çalışır. Tərtər sakinləri zəhmətkeşliyi, vətənpərvərliyi və qonaqpərvərliyi ilə tanınırlar.

İqtisadiyyatı

Tərtərin iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Rayon məhsuldar torpaqlara malik olduğundan burada müxtəlif kənd təsərrüfatı məhsulları yetişdirilir.

Əsas sahələr bunlardır:

Taxılçılıq
Pambıqçılıq
Tərəvəzçilik
Meyvəçilik
Üzümçülük
Heyvandarlıq
Süd istehsalı
Arıçılıq

Son illərdə rayonda yeni müəssisələr yaradılmış, yollar yenilənmiş, su, qaz və elektrik infrastrukturu müasirləşdirilmişdir.

Təhsil

Rayonda çoxsaylı ümumtəhsil məktəbləri, məktəbəqədər təhsil müəssisələri, musiqi məktəbləri və müxtəlif təhsil ocaqları fəaliyyət göstərir. Son illərdə yeni məktəb binaları tikilmiş və mövcud təhsil müəssisələri əsaslı şəkildə təmir edilmişdir.

Mədəniyyəti

Tərtər zəngin mədəni irsə malik rayonlardan biridir. Burada fəaliyyət göstərən mədəniyyət evləri, kitabxanalar, musiqi məktəbləri və muzeylər rayonun mədəni həyatının inkişafına töhfə verir.

Novruz bayramı, milli musiqi festivalları, folklor tədbirləri və müxtəlif mədəni proqramlar rayon sakinlərinin böyük marağına səbəb olur.

Tarixi və mədəni abidələr

Tərtər rayonu çoxsaylı tarixi abidələri ilə tanınır.

Ən məşhur abidələrdən bəziləri:

Borsunlu kurqanları
Qədim yaşayış məskənlərinin qalıqları
Tarixi qəbiristanlıqlar
Orta əsrlərə aid memarlıq nümunələri

Bu abidələr rayonun qədim tarixini və zəngin mədəniyyətini əks etdirən qiymətli irs nümunələridir.

Tərtər çayı

Rayona adını verən Tərtər çayı bölgənin ən mühüm təbii sərvətlərindən biridir. Çay kənd təsərrüfatının su təminatında mühüm rol oynayır və rayonun təbiətinə xüsusi gözəllik qatır. Yaz və yay aylarında çayın ətrafı istirahət üçün əlverişli məkanlardan biri hesab olunur.

Təbiəti

Tərtər dağ və düzənlik landşaftlarının qovuşduğu bölgələrdən biridir. Rayonun bəzi hissələri yaşıllıq zolaqları, meşəlik ərazilər və çay vadiləri ilə seçilir. Yaz fəslində açan çiçəklər, geniş əkin sahələri və təmiz hava rayona xüsusi füsunkarlıq bəxş edir.

Turizm potensialı

Tərtər tarix, təbiət və kənd turizmi baxımından böyük potensiala malikdir. Rayonun qədim abidələri, çay sahilləri və təbii mənzərələri turistlərin marağına səbəb olur. Qarabağın digər rayonlarına gedən marşrut üzərində yerləşməsi də onun turizm baxımından əhəmiyyətini artırır.

Milli mətbəxi

Tərtərdə Azərbaycan mətbəxinin zəngin nümunələri hazırlanır.

Ən məşhur yeməklər:

Plov
Dolma
Kabab
Bozbaş
Piti
Qutab
Düşbərə

Bundan əlavə, rayonda hazırlanan təndir çörəyi, süd məhsulları, bal və kənd təsərrüfatı məhsulları xüsusi dadı ilə seçilir.

Qəhrəmanlıq diyarı

Tərtər Azərbaycanın qəhrəman rayonlarından biri kimi tanınır. Birinci Qarabağ müharibəsi, Aprel döyüşləri və 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə rayon sakinləri böyük fədakarlıq göstərmiş, Tərtər uzun müddət cəbhə xəttinə yaxın yerləşməsinə baxmayaraq öz inkişafını davam etdirmişdir. Rayon Azərbaycanın mübarizə ruhunun və vətənpərvərliyinin simvollarından biri hesab olunur.

Maraqlı faktlar

Tərtər 1934-cü ildə rayon statusu almışdır.
Rayonun adı bir müddət Mirbəşir olmuş, 1991-ci ildə tarixi adı bərpa edilmişdir.
Tərtər qədim karvan yollarının üzərində yerləşib.
Borsunlu kurqanları Azərbaycanın mühüm arxeoloji abidələrindəndir.
Rayon Qarabağın ən məhsuldar kənd təsərrüfatı bölgələrindən biridir.
Tərtər çayı rayonun əsas təbii sərvətlərindən sayılır.

Nəticə

Tərtər rayonu qədim tarixi, zəngin mədəniyyəti, bərəkətli torpaqları, gözəl təbiəti və qəhrəman insanları ilə Azərbaycanın ən dəyərli bölgələrindən biridir. Bu diyar əsrlər boyu öz əhəmiyyətini qoruyub saxlamış, müasir dövrdə isə inkişaf edən infrastrukturu, kənd təsərrüfatı və turizm imkanları ilə ölkəmizin mühüm rayonlarından birinə çevrilmişdir. Tərtəri ziyarət edən hər kəs burada həm qədim tarixin izlərini, həm də Qarabağın misilsiz gözəlliyini yaxından hiss edə bilər.