Şəkər xəstəliyinin ilk əlamətləri – Diabetin erkən xəbərdarlıq siqnalları
Qeyd: Bu məqalə Veten.Az redaksiyası tərəfindən etibarlı tibbi mənbələrə və müasir elmi araşdırmalara əsaslanaraq hazırlanmışdır. Məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Açar sözlər: şəkər xəstəliyinin ilk əlamətləri, diabet əlamətləri, şəkər xəstəliyi, şəkər xəstəliyinin simptomları, yüksək qan şəkəri, diabet necə müəyyən edilir, tip 1 diabet, tip 2 diabet, diabetin ilkin əlamətləri.
Şəkər xəstəliyi nədir?
Şəkər xəstəliyi (diabet) qanda qlükoza (şəkər) səviyyəsinin normadan yüksək olması ilə xarakterizə olunan xroniki xəstəlikdir. Bu vəziyyət ya mədəaltı vəzinin kifayət qədər insulin istehsal etməməsi, ya da orqanizmin insulindən düzgün istifadə edə bilməməsi nəticəsində yaranır.
Diabet vaxtında aşkar edilmədikdə ürək, böyrəklər, gözlər, sinirlər və qan damarları kimi həyati orqanlarda ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz isə xəstəliyin nəzarətdə saxlanılmasında mühüm rol oynayır.
Şəkər xəstəliyinin ilk əlamətləri
1. Tez-tez sidiyə getmək
Qanda şəkərin yüksəlməsi böyrəklərin daha çox işləməsinə səbəb olur. Nəticədə insan, xüsusilə gecələr, tez-tez sidiyə çıxmağa başlayır.
2. Həddindən artıq susuzluq
Sidik vasitəsilə çox maye itirildiyi üçün orqanizm davamlı su tələb edir və insan tez-tez susuzluq hiss edir.
3. Daimi aclıq hissi
Yemək yedikdən qısa müddət sonra yenidən acmaq diabetin erkən əlamətlərindən biri ola bilər. Hüceyrələr qlükozadan kifayət qədər istifadə edə bilmədiyi üçün enerji çatışmazlığı yaranır.
4. Səbəbsiz arıqlama
Xüsusilə tip 1 diabetdə iştaha normal və ya yüksək olsa belə, qısa müddətdə çəki itkisi baş verə bilər.
5. Yorğunluq və halsızlıq
Qlükoza hüceyrələr tərəfindən effektiv istifadə edilmədikdə insan özünü enerjisiz, yorğun və zəif hiss edə bilər.
6. Görmənin bulanıqlaşması
Yüksək qan şəkəri göz büllurunda müvəqqəti dəyişikliklər yaradaraq bulanıq görməyə səbəb ola bilər.
7. Yaraların gec sağalması
Kiçik kəsiklər, cızıqlar və yaralar normaldan daha gec sağala bilər.
8. Dərinin qaşınması və quruluğu
Diabet bədəndə maye balansına təsir etdiyindən dəri quruluğu və qaşınma yarana bilər.
9. Tez-tez infeksiyalar
Diabetli insanlarda aşağıdakı infeksiyalar daha çox müşahidə oluna bilər:
- Sidik yolları infeksiyaları
- Dəri infeksiyaları
- Göbələk infeksiyaları
- Diş əti problemləri
10. Əllərdə və ayaqlarda keyimə
Uzun müddət yüksək qan şəkəri sinirlərə zərər verə bilər. Bunun nəticəsində keyimə, iynələnmə və yanğı hissi yarana bilər.
Tip 1 və Tip 2 diabetin fərqi
Tip 1 diabet
- Daha çox uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinir.
- Simptomlar adətən qəfil başlayır.
- Orqanizm insulin istehsal etmir və insulin müalicəsi tələb olunur.
Tip 2 diabet
- Daha çox böyüklərdə müşahidə olunur, lakin son illərdə gənclərdə də artmaqdadır.
- Əlamətlər tədricən inkişaf edir.
- Həyat tərzi dəyişiklikləri və lazım gəldikdə dərmanlarla idarə oluna bilər.
Kimlər risk altındadır?
Aşağıdakı şəxslərdə diabet riski daha yüksəkdir:
- Ailəsində diabet olanlar
- Artıq çəkisi və ya piylənməsi olanlar
- Fiziki aktivliyi az olanlar
- 45 yaşdan yuxarı şəxslər
- Yüksək qan təzyiqi olanlar
- Hamiləlik diabeti keçirmiş qadınlar
- Xolesterin və trigliserid səviyyəsi yüksək olanlar
Şəkər xəstəliyi necə müəyyən edilir?
Diabet aşağıdakı müayinələrlə aşkar edilə bilər:
- Aclıq qan şəkəri analizi
- HbA1c (son 2–3 ayın orta qan şəkəri göstəricisi)
- Oral qlükoza tolerantlıq testi (OGTT)
- Təsadüfi qan şəkəri analizi
Diaqnoz yalnız həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Diabetin qarşısını almaq mümkündürmü?
Xüsusilə tip 2 diabet riskini azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirlər faydalıdır:
- Sağlam və balanslı qidalanmaq
- Şəkərli içkiləri məhdudlaşdırmaq
- Həftədə ən azı 150 dəqiqə fiziki aktiv olmaq
- Normal bədən çəkisini qorumaq
- Siqaretdən uzaq durmaq
- Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək
Diabet zamanı hansı qidalar üstünlük təşkil etməlidir?
Balanslı qidalanma üçün:
- Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər
- Tam taxıllar
- Paxlalılar
- Yağsız balıq
- Toyuq əti
- Qoz və badam
- Şəkərsiz qatıq
- Liflə zəngin meyvələr (ölçülü porsiyada)
Hansı qidalardan uzaq durmaq lazımdır?
- Şəkərli qazlı içkilər
- Şirniyyatlar
- Ağ undan hazırlanmış məhsulların həddindən artıq qəbulu
- Fast-food
- Trans yağlarla hazırlanan məhsullar
- Emal olunmuş ət məhsulları
Şəkər xəstəliyi müalicə olunmasa nə baş verə bilər?
Nəzarətsiz diabet aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- Ürək və damar xəstəlikləri
- İnsult
- Böyrək çatışmazlığı
- Görmə itkisi
- Sinir zədələnməsi
- Ayaq yaraları və infeksiyalar
Tez-tez verilən suallar
Şəkər xəstəliyi tam sağalırmı?
Hazırda diabet üçün universal sağaldıcı müalicə yoxdur. Lakin düzgün müalicə və həyat tərzi ilə xəstəlik uzunmüddətli nəzarətdə saxlanıla bilər.
Şəkər xəstəliyinin ilk əlaməti hansıdır?
Ən çox rast gəlinən erkən əlamətlər tez-tez sidiyə getmək, həddindən artıq susuzluq, daimi aclıq hissi və səbəbsiz yorğunluqdur.
Hər şirin sevən insanda diabet yaranırmı?
Xeyr. Diabetin yaranmasında genetik meyillilik, artıq çəki, fiziki passivlik və digər risk faktorları da mühüm rol oynayır.
Diabeti evdə müəyyən etmək mümkündürmü?
Evdə qlükometrlə qan şəkərini ölçmək mümkündür. Lakin dəqiq diaqnoz üçün laborator analizlər və həkim qiymətləndirməsi vacibdir.
Nəticə
Şəkər xəstəliyinin ilk əlamətlərini vaxtında tanımaq erkən diaqnoz və effektiv müalicə üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Tez-tez sidiyə getmək, həddindən artıq susuzluq, səbəbsiz yorğunluq, bulanıq görmə və yaraların gec sağalması kimi əlamətlərə laqeyd yanaşmaq olmaz. Bu simptomlar sizdə və ya yaxınlarınızda müşahidə olunursa, vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək və müvafiq analizlərdən keçmək tövsiyə olunur.
Məqalə Veten.Az redaksiyası tərəfindən hazırlanmışdır. Mətn yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və tibbi məsləhəti əvəz etmir.
