Yuxuda gördüyümüz insanlar haradan gəlir? – Beynimizin yuxulardakı gizli mexanizmi
Heç yuxudan oyanıb uzun müddət əvvəl həyatınızdan çıxmış bir insanı niyə gördüyünüz barədə düşünmüsünüz?
Bəzən yuxuda hər gün gördüyümüz insanlarla qarşılaşırıq. Bəzən isə illərdir görmədiyimiz məktəb yoldaşı, keçmiş qonşu, uzaq qohum və hətta adını belə xatırlamadığımız bir insan yuxumuza daxil olur. Daha maraqlısı isə odur ki, bəzi yuxular o qədər real görünür ki, insan oyandıqdan sonra həmin şəxsin həqiqətən haradansa gəldiyini düşünür.
Bəs yuxuda gördüyümüz insanlar haradan gəlir?
Onları beynimiz yaradır, yoxsa yuxularımızın arxasında daha fərqli səbəblər var?
Veten.az bu maraqlı sualın cavabını yuxuların formalaşması, yaddaş və insan beyninin fəaliyyəti baxımından araşdırır.
Beynimiz yuxuda “yeni insan” yaradırmı?
Yuxuda gördüyümüz insanlarla bağlı ən geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biri budur ki, beynimiz yuxu zamanı tamamilə tanımadığı insanları sıfırdan yaradır.
Əslində məsələ daha mürəkkəbdir.
Yuxular zamanı beynimiz yaddaşda saxlanılan məlumatlardan, üzlərdən, səslərdən, məkanlardan, emosiyalardan və gündəlik həyatda əldə etdiyimiz təəssüratlardan istifadə edə bilər.
Bu o deməkdir ki, yuxuda gördüyünüz insanın siması sizə tanış gəlməsə belə, beyniniz həmin üzün müxtəlif xüsusiyyətlərini əvvəllər gördüyünüz insanlardan və ya görüntülərdən birləşdirmiş ola bilər.
Məsələn, küçədə yanınızdan keçən, televiziyada bir neçə saniyə gördüyünüz və ya sosial şəbəkədə qarşılaşdığınız bir insanın siması şüurunuzda xüsusi əhəmiyyət daşımadan yadda qala bilər.
Aylar sonra həmin simanın müəyyən xüsusiyyətləri yuxuda başqa bir insanın obrazının tərkib hissəsinə çevrilə bilər.
Bəs niyə illərdir görmədiyimiz insanlar yuxumuza girir?
Bu, yuxuların ən maraqlı tərəflərindən biridir.
İnsan beyninin yaddaşı kompüterdəki fotoalbom kimi işləmir. Biz bütün xatirələri eyni şəkildə və eyni dəqiqliklə saxlamırıq.
Bəzi məlumatlar uzun müddət yadda qala bilər, lakin gündəlik şüurumuzda həmin məlumatı aktiv şəkildə xatırlamaya bilərik.
Məsələn, uşaqlıqda eyni sinifdə oxuduğunuz bir insanı 15 il ərzində heç xatırlamaya bilərsiniz. Lakin müəyyən bir qoxu, küçə, səs, musiqi, söz və ya hadisə həmin dövrə aid yaddaş əlaqələrini aktivləşdirə bilər.
Yuxu zamanı isə beynin müxtəlif yaddaş və emosional sistemləri arasında fərqli əlaqələr yarana bilər.
Nəticədə uzun müddət xatırlamadığınız bir insan qəfildən yuxunuzda görünə bilər.
Yuxuda gördüyümüz insanlar həmişə həmin insanın özü deməkdirmi?
Xeyr.
Yuxuda konkret bir insanı görmək onun real həyatda həmin şəxslə bağlı konkret hadisə yaşayacağınız anlamına gəlmir.
Məsələn, yuxuda uşaqlıq dostunuzu görməyiniz əslində həmin insan haqqında deyil, uşaqlıq dövründə yaşadığınız hisslərlə bağlı ola bilər.
Əgər həmin dostunuz sizə təhlükəsizlik, xoşbəxtlik və ya azadlıq hissi verirdisə, beyniniz yuxuda onun obrazından həmin emosiyaları ifadə etmək üçün istifadə edə bilər.
Başqa sözlə, yuxudakı insan bəzən şəxsin özündən daha çox müəyyən bir dövrü, hissi və ya xatirəni təmsil edə bilər.
Beyin yuxuda xatirələri yenidən işləyir
Yuxu zamanı beyində yaddaşla bağlı müxtəlif proseslərin davam etdiyi məlumdur.
Tədqiqatlar yuxunun yaddaşın möhkəmləndirilməsi və müxtəlif məlumatların emalı ilə əlaqəli olduğunu göstərir.
Gün ərzində qəbul etdiyimiz məlumatların hamısı eyni əhəmiyyət daşımır. Beyin yuxu zamanı müxtəlif məlumatları yenidən təşkil edə və bəzi xatirələri digər məlumatlarla əlaqələndirə bilər.
Bu səbəbdən yuxuda bir-biri ilə heç bir əlaqəsi olmayan insanlar və hadisələr eyni səhnədə görünə bilər.
Məsələn, yuxuda uşaqlıq evinizdə indiki iş yoldaşınızla danışdığınızı görə bilərsiniz. Reallıqda bunun heç bir məntiqi əlaqəsi yoxdur. Lakin yuxu zamanı beynin yaratdığı assosiasiyalar üçün belə kombinasiya tamamilə mümkündür.
Niyə bəzi insanlar yuxumuzda daha çox görünür?
Bu sualın cavabı çox vaxt sadədir: həmin insan beynimiz üçün emosional və ya gündəlik baxımdan daha əhəmiyyətlidir.
Gün ərzində haqqında çox düşündüyünüz insanı yuxuda görmək təəccüblü deyil.
Sevdiyiniz insan, ailə üzvü, iş yoldaşınız, müəlliminiz və ya son vaxtlar mübahisə etdiyiniz şəxs beyninizdə daha aktiv iz buraxa bilər.
Gündəlik həyatınızda həmin insanla bağlı emosiyalar güclüdürsə, onun yuxularda görünmə ehtimalı da arta bilər.
Bu, həmin şəxsin mütləq sizi düşündüyü və ya sizinlə əlaqə yaratmağa çalışdığı anlamına gəlmir.
“Məni yuxuda görürsə, deməli məni düşünür” – doğrudurmu?
Bu fikir cəmiyyətdə çox yayılıb.
İnsanlar bəzən deyirlər:
“Sən onu yuxuda görmüsənsə, deməli o da səni düşünür.”
Lakin bunun elmi cəhətdən təsdiqlənmiş universal qayda olduğunu söyləmək mümkün deyil.
Yuxuların məzmunu daha çox insanın öz yaddaşı, emosiyaları, gündəlik təcrübələri və beynin yuxu zamanı məlumatları emal etməsi ilə əlaqələndirilir.
Ona görə də yuxuda bir insanı görmək həmin insanın eyni anda sizi düşündüyünü sübut etmir.
Bəs niyə bəzən yuxudakı insan bizə heç tanış gəlmir?
Bu da çox maraqlı məsələdir.
Yuxuda gördüyümüz bəzi üzlər bizə tamamilə yad görünə bilər.
Bunun bir neçə mümkün izahı var.
Beyin real həyatda gördüyümüz müxtəlif üz xüsusiyyətlərini birləşdirə bilər. Məsələn, bir insanın gözlərini, başqa şəxsin saç formasını, üçüncü şəxsin üz quruluşunu və başqa bir insanın mimikasını yuxudakı bir obrazda birləşdirmək mümkündür.
Bundan əlavə, yuxudan oyandıqdan sonra yaddaşımız yuxunun bəzi hissələrini çox sürətlə itirə bilər.
Ona görə də yuxudakı şəxsin kim olduğunu dəqiq xatırlamasaq belə, onun bizə tanış və ya yad olduğu hissi qala bilər.
Beyin niyə yuxuda tanımadığımız insanları yaradır kimi görünür?
Yuxuların məntiqi reallıqdan fərqlənə bilər.
Biz oyaq olduğumuz zaman bir insanın kimliyini onun üzünü, səsini, adını və keçmişini bir-biri ilə əlaqələndiririk.
Yuxuda isə bu əlaqələr daha qeyri-sabit ola bilər.
Məsələn, yuxuda qarşınızda dayanan şəxsin üzünü tanımaya bilərsiniz, amma yuxunun içində onun “köhnə dostunuz” olduğunu hiss edə bilərsiniz.
Bu, yuxunun yaratdığı daxili məntiqdir.
Yuxu zamanı insan bəzən normal həyatda heç vaxt qəbul etməyəcəyi qəribə hadisələri belə tamamilə real qəbul edə bilir.
Yuxuda ölən insanları görmək nə deməkdir?
İnsanların ən çox maraqlandığı mövzulardan biri də vəfat etmiş şəxslərin yuxuda görünməsidir.
Belə yuxular xüsusilə həmin insanla güclü emosional bağımız olubsa, çox real və təsirli görünə bilər.
Psixoloji baxımdan bu cür yuxuların yas, xatirələr və emosional emal prosesləri ilə əlaqəsi ola bilər.
İnsan itirdiyi şəxslə bağlı xatirələri uzun müddət yaddaşında saxlaya bilər. Yuxu zamanı həmin xatirələr yenidən aktivləşə bilər.
Buna görə də vəfat etmiş yaxın insanı yuxuda görmək qeyri-adi hadisə deyil.
Bu cür yuxunu avtomatik olaraq fövqəltəbii hadisə kimi qiymətləndirmək üçün elmi əsas yoxdur.
Bəzən niyə eyni insanı təkrar-təkrar görürük?
Əgər bir insan yuxularınızda dəfələrlə görünürsə, bu, həmin şəxslə bağlı beyninizdə aktiv emosional və ya yaddaş əlaqələrinin olduğunu göstərə bilər.
Bu insanla münasibətiniz yaxşı da ola bilər, problemli də.
Məsələn, uzun müddət həll olunmamış mübahisə, peşmanlıq, darıxmaq, sevgi, qorxu və ya sadəcə gündəlik ünsiyyət həmin insanın yaddaşda daha aktiv qalmasına səbəb ola bilər.
Yuxuların təkrarlanması da bəzən insanın müəyyən emosional mövzunu beynində yenidən işləməsi ilə əlaqəli ola bilər.
Lakin konkret bir yuxuya baxaraq “bunun səbəbi mütləq budur” demək düzgün deyil.
Yuxuda keçmiş sevgilini görmək nə deməkdir?
Bu mövzu xüsusilə internetdə çox axtarılır.
Keçmiş sevgilinin yuxuda görünməsi mütləq ona hələ də aşiq olduğunuz anlamına gəlmir.
Bu yuxu keçmiş münasibətlə bağlı xatirələri, həmin dövrdə yaşadığınız emosiyaları və ya indiki həyatınızdakı müəyyən vəziyyətləri əks etdirə bilər.
Məsələn, keçmiş münasibətdə yaşadığınız xoşbəxtlik, mübahisə, ayrılıq və ya peşmanlıq beyninizdə müəyyən iz buraxmış ola bilər.
Bəzən isə yuxudakı keçmiş sevgilinin özü deyil, onunla əlaqəli bir hiss əsas məsələdir.
Yuxuda uşaqlıq dostunu görmək niyə baş verir?
Uşaqlıq dövrünə aid xatirələr insanın həyatında çox güclü yer tuta bilər.
Uşaqlıq dostunun yuxuda görünməsi keçmiş dövrə, nostaljiyə, təhlükəsizlik hissinə və ya həmin dövrdəki başqa bir emosiyaya bağlı ola bilər.
Bəzən insan hazırkı həyatında dəyişiklik yaşayanda keçmişə aid obrazları daha çox yuxuda görə bilər.
Beyin əvvəlki həyat mərhələlərindən müəyyən simvolları istifadə edərək indiki emosiyaları emal edə bilər.
Yuxular niyə bəzən bu qədər real olur?
Bəzi yuxular o qədər canlı olur ki, insan oyandıqdan sonra bir neçə dəqiqə ərzində yuxu ilə reallığı ayırmaqda çətinlik çəkə bilər.
Bunun səbəblərindən biri yuxu zamanı beynin müxtəlif sahələrinin fərqli şəkildə fəaliyyət göstərməsidir.
Xüsusilə REM yuxusu zamanı çox canlı yuxular müşahidə oluna bilər. Bu mərhələdə beynin fəaliyyəti yüksək olur və yuxular emosional, vizual və hadisə baxımından olduqca zəngin görünə bilər.
İnsan oyandıqdan sonra isə yuxunun bəzi hissələri sürətlə yaddaşdan silinə bilər.
Buna görə səhər yuxunu tam xatırladığınızı düşünə bilərsiniz, lakin bir neçə saat sonra yalnız bir neçə görüntü və hiss yadınızda qala bilər.
İnsan yuxuda özünü də başqa cür görə bilər
Yuxularda yalnız başqa insanlar deyil, insanın özü də fərqli formada görünə bilər.
Bəzən özümüzü yuxuda başqa yaşda, başqa görünüşdə və ya hətta üçüncü şəxsin baxış bucağından görə bilərik.
Bu da yuxuların reallığı tam şəkildə təkrarlamadığını göstərir.
Beyin yuxu zamanı yaddaş, təsəvvür, emosiyalar və müxtəlif hissləri birləşdirərək hadisələr yarada bilər.
Yuxular gələcəyi xəbər verirmi?
Bu sualın da birmənalı cavabı yoxdur.
İnsanlar bəzən yuxuda gördükləri hadisənin daha sonra gerçəkləşdiyini düşünürlər.
Lakin belə hallarda yaddaş və təsadüf mühüm rol oynaya bilər.
İnsan hər gecə çoxsaylı yuxular görə bilər, lakin onların böyük hissəsini xatırlamır. Sonradan baş verən hansısa hadisə yuxudakı bir görüntüyə bənzəyəndə insan həmin yuxunu daha yaxşı xatırlaya bilər.
Bu, yuxunun gələcəyi əvvəlcədən gördüyünü sübut etmir.
Niyə bəzi yuxuları səhər dərhal unuduruq?
Yuxuların unudulması olduqca yayğındır.
İnsan yuxudan oyandıqdan sonra bir neçə dəqiqə ərzində yuxunun böyük hissəsini unuda bilər.
Bunun səbəbləri yaddaşın formalaşması, diqqətin başqa məlumatlara yönəlməsi və yuxu məzmununun yaddaşa oyaq həyatdakı hadisələr qədər möhkəm yazılmaması ilə əlaqəli ola bilər.
Yuxunu daha yaxşı xatırlamaq istəyən insanlar oyandıqdan dərhal sonra gördüklərini yazmağa çalışırlar.
Yuxuda gördüyümüz insan əslində beynimizin “mesajıdır”?
Bu ifadəyə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır.
Yuxuların insanın emosional vəziyyəti və gündəlik təcrübələri ilə əlaqəli olduğu barədə elmi araşdırmalar var. Lakin hər yuxunun konkret, universal “gizli mənası” olduğunu söyləmək mümkün deyil.
Məsələn, yuxuda su görən hər insan üçün eyni psixoloji nəticə çıxarmaq olmaz.
Eyni şəkildə, yuxuda müəyyən bir insanı görmək də bütün insanlar üçün eyni məna daşımır.
Yuxunun məzmununu anlamaq üçün şəxsin həmin insanla münasibəti, yuxu zamanı hiss etdiyi emosiyalar və real həyatda yaşadığı hadisələr daha əhəmiyyətli ola bilər.
Yuxuların sirri hələ tam açılmayıb
Elm yuxular haqqında çox şey öyrənsə də, onların bütün mexanizmi hələ tam başa düşülməyib.
Biz bilirik ki, yuxular zamanı beynin yaddaş, emosiyalar və müxtəlif qavrayış sistemləri ilə əlaqəli fəaliyyətləri dəyişir.
Lakin “niyə məhz bu insanı gördüm?”, “niyə bu hadisə belə baş verdi?” kimi sualların hər biri üçün universal cavab yoxdur.
Bəlkə də yuxuların ən maraqlı tərəfi məhz budur.
İnsan beyninin yaddaşında illər ərzində toplanan minlərlə üz, səs, məkan, söz və emosiyanın yuxu zamanı necə birləşdiyini tam şəkildə müşahidə etmək mümkün deyil.
Nəticə: Yuxudakı insanlar haradan gəlir?
Yuxuda gördüyümüz insanlar çox vaxt beynimizin yaddaşında olan məlumatların, emosiyaların və gündəlik təcrübələrin müxtəlif formada birləşməsinin nəticəsi ola bilər.
Bəzən yuxuda yaxınlarımızı görürük.
Bəzən illərdir görmədiyimiz insanları.
Bəzən isə bizə tamamilə yad görünən şəxsləri.
Amma “yad” görünən hər üzün beynimiz üçün tamamilə yeni olması vacib deyil. Beyin əvvəllər gördüyümüz müxtəlif üzlərin xüsusiyyətlərindən istifadə edərək yeni obrazlar yarada bilər.
Yuxuda keçmiş sevgilini görmək onun sizi düşündüyünü, vəfat etmiş yaxınınızı görmək mütləq fövqəltəbii əlaqənin olduğunu, tanımadığınız insanı görmək isə gələcəkdə həmin şəxslə qarşılaşacağınızı sübut etmir.
Ən sadə izah budur: yuxular beynimizin yaddaş, emosiyalar və təcrübələrlə işlədiyi mürəkkəb bir prosesdir.
Bəzən beynimiz gündüz fərq etmədiyimiz bir görüntünü gecə yuxumuzun qəhrəmanına çevirir.
Və səhər gözümüzü açanda özümüzə yalnız bir sual veririk:
“Mən bunu niyə yuxuda gördüm?”
Bəlkə də cavab elə beynimizin özündədir.
