Xərçəng xəstəliyinin artma səbəbləri – Risk faktorları, əlamətlər və qorunma yolları | Veten.Az
Xərçəng xəstəliyi niyə artır?
Son illərdə dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da xərçəng xəstəliklərinin artması ciddi narahatlıq doğuran sağlamlıq problemlərindən biridir. Mütəxəssislərin fikrincə, bunun tək bir səbəbi yoxdur. Əhalinin yaşlanması, həyat tərzində dəyişikliklər, ətraf mühit faktorları, zərərli vərdişlər və erkən diaqnostikanın genişlənməsi xərçəng hallarının daha çox qeydə alınmasına təsir göstərən əsas amillər sırasındadır.
Veten.Az tərəfindən hazırlanan bu məqalədə xərçəng xəstəliyinin artma səbəbləri, risk faktorları və xəstəlikdən qorunmaq üçün görülə biləcək tədbirlər haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.
Xərçəng nədir?
Xərçəng orqanizmdə bəzi hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə çoxalması nəticəsində yaranan xəstəliklər qrupudur. Bu hüceyrələr zamanla ətraf toxumalara yayıla və bədənin digər nahiyələrinə metastaz verə bilər.
Xərçəng xəstəliyinin artmasının əsas səbəbləri
1. Siqaret və tütün məhsullarından istifadə
Siqaret çəkmək ağciyər xərçəngi ilə yanaşı ağız boşluğu, qırtlaq, qida borusu, mədəaltı vəzi və sidik kisəsi xərçəngi də daxil olmaqla bir çox xərçəng növü üçün əsas risk faktorlarından biridir.
2. Sağlam olmayan qidalanma
Fast-food məhsullarının, yüksək şəkərli içkilərin, emal olunmuş ət məhsullarının və trans yağların həddindən artıq qəbulu bəzi xərçəng növlərinin yaranma riskini artıra bilər. Meyvə, tərəvəz və tam taxılların az istehlakı da sağlamlığa mənfi təsir göstərir.
3. Fiziki hərəkətsizlik və piylənmə
Oturaq həyat tərzi və artıq çəki döş, yoğun bağırsaq, uşaqlıq və digər xərçəng növlərinin yaranma ehtimalını artıran amillərdən hesab olunur.
4. Alkoqollu içkilər
Alkoqolun müntəzəm və həddindən artıq qəbulu qaraciyər, ağız boşluğu, qida borusu və döş xərçəngi riskini artırır.
5. Havanın çirklənməsi
Atmosfer çirkliliyi, sənaye tullantıları və bəzi kimyəvi maddələr uzunmüddətli təsir nəticəsində sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər.
6. Günəş şüaları
Ultrabənövşəyi (UV) şüalara uzun müddət və qorunmadan məruz qalmaq dəri xərçəngi riskini artıra bilər. Xüsusilə yay aylarında günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə tövsiyə olunur.
7. Virus və infeksiyalar
Bəzi viruslar müəyyən xərçəng növlərinin inkişafında rol oynaya bilər. Məsələn, HPV uşaqlıq boynu xərçəngi, hepatit B və C virusları isə qaraciyər xərçəngi riskini artırır.
8. İrsi meyllilik
Ailə üzvlərində müəyyən xərçəng növlərinin olması həmin xəstəliklərin yaranma riskini artıra bilər. Lakin irsi meyllilik xərçəngin mütləq yaranacağı anlamına gəlmir.
9. Yaşlanma
Yaş artdıqca hüceyrələrdə genetik dəyişikliklərin toplanması səbəbindən xərçəng riski də yüksəlir. Bu səbəbdən yaşlı əhali arasında xəstəlik daha çox müşahidə olunur.
10. Stress və qeyri-sağlam həyat tərzi
Stressin birbaşa xərçəng yaratdığı sübut edilməyib. Lakin uzunmüddətli stress siqaret çəkmək, düzgün qidalanmamaq və yuxu pozğunluğu kimi sağlamlığa zərər verən davranışlara səbəb ola bilər.
Xərçəngin ilk əlamətləri
Xərçəng növündən asılı olaraq əlamətlər fərqli ola bilər. Diqqət yetirilməsi tövsiyə olunan bəzi əlamətlər bunlardır:
- Səbəbsiz çəki itkisi
- Uzun müddət keçməyən öskürək
- Bədəndə yeni yaranan və ya böyüyən şişlər
- Davamlı halsızlıq
- Uzunmüddətli ağrılar
- Udma çətinliyi
- Dəridə rəng və ya forma dəyişikliyi
- Qanaxmalar və ya qeyri-adi ifrazatlar
Bu əlamətlər yalnız xərçəngə aid deyil, lakin uzun müddət davam edərsə, mütləq həkim müayinəsi lazımdır.
Xərçəngdən qorunmaq üçün nə etmək lazımdır?
Mütəxəssislər aşağıdakı tövsiyələrə əməl etməyi məsləhət görürlər:
- Siqaret və digər tütün məhsullarından uzaq durun.
- Sağlam və balanslı qidalanın.
- Həftə ərzində müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olun.
- Normal bədən çəkisini qoruyun.
- Alkoqol qəbulunu məhdudlaşdırın və ya tamamilə imtina edin.
- Günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə edin.
- Peyvəndlə qorunması mümkün olan infeksiyalara qarşı peyvənd olun.
- Yaşa və risk qrupuna uyğun profilaktik müayinələrdən keçin.
Erkən diaqnoz həyat qurtara bilər
Bir çox xərçəng növü erkən mərhələdə aşkar edildikdə müalicə imkanları xeyli artır. Buna görə də mütəmadi tibbi müayinələr və skrininq proqramlarında iştirak etmək böyük əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə
Xərçəng xəstəliyinin artması bir çox amillərin təsiri ilə əlaqədardır. Sağlam həyat tərzi seçmək, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq və müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək riski azaltmağa kömək edə bilər. Hər hansı narahatedici əlamət müşahidə etdikdə vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Tez-tez verilən suallar
Xərçəng xəstəliyinin əsas səbəbi nədir?
Xərçəngin tək bir səbəbi yoxdur. Siqaret, piylənmə, qeyri-sağlam qidalanma, infeksiyalar, genetik meyllilik və ətraf mühit faktorları riskin artmasına səbəb ola bilər.
Xərçəngin qarşısını almaq mümkündürmü?
Bütün halların qarşısını almaq mümkün olmasa da, sağlam həyat tərzi və profilaktik tədbirlər bir çox xərçəng növünün riskini azalda bilər.
Xərçəng irsi xəstəlikdir?
Bəzi xərçəng növlərində irsi meyllilik rol oynayır. Lakin xərçəng diaqnozu qoyulan insanların əksəriyyətində xəstəlik yalnız genetik səbəblərlə əlaqəli olmur.
Xərçəng erkən mərhələdə sağalırmı?
Bir çox xərçəng növü erkən aşkar edildikdə müalicə nəticələri daha uğurlu olur. Buna görə profilaktik müayinələr mühüm əhəmiyyət daşıyır.
