Uşaqlara peyvənd vurulmasından niyə qorxurlar? Valideynlərin bilməli olduğu vacib məqamlar
Uşaqların sağlam böyüməsi hər bir valideyn üçün ən vacib məsələlərdən biridir. Lakin söhbət peyvənd iynələrindən gedəndə bəzi valideynlər tərəddüd edir, mümkün yan təsirlərdən narahat olur, bəziləri isə peyvəndlərin uşağın orqanizminə zərər verə biləcəyindən qorxur. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə yayılan ziddiyyətli məlumatlar bu narahatlığı daha da artırır.
Veten.Az xəbər verir ki, peyvəndlər uşaqları bir sıra təhlükəli yoluxucu xəstəliklərdən qorumaq üçün istifadə edilən mühüm tibbi vasitələrdəndir. Bununla belə, valideynlərin peyvəndlərlə bağlı suallar verməsi, mümkün reaksiyaları öyrənməsi və uşağın sağlamlıq vəziyyətini həkimlə müzakirə etməsi tamamilə normaldır. Əsas məsələ qorxuya deyil, etibarlı tibbi məlumatlara əsaslanaraq qərar verməkdir.
Peyvənd nədir və uşaqları hansı xəstəliklərdən qoruyur?
Peyvənd immun sisteminə müəyyən infeksiyaları tanımağa və onlara qarşı müdafiə formalaşdırmağa kömək edir. Beləliklə, uşaq gələcəkdə həmin mikroblarla qarşılaşdıqda orqanizmi xəstəliklə daha effektiv mübarizə apara bilər.
Uşaqlıq dövründə tətbiq edilən peyvəndlərdən bəziləri aşağıdakı xəstəliklərə qarşı müdafiə yaradır:
-
Qızılca – ağırlaşmaları, o cümlədən pnevmoniya və beyin iltihabı riski yarada bilən yoluxucu xəstəlikdir.
-
Poliomielit – bəzi hallarda daimi iflicə səbəb ola bilər.
-
Difteriya – nəfəs yollarına və digər orqanlara ciddi zərər verə bilər.
-
Göyöskürək – xüsusilə körpələr üçün təhlükəli ola bilər.
-
Tetanus – sinir sisteminə təsir edən ağır xəstəlikdir.
-
Hepatit B – qaraciyərin uzunmüddətli zədələnməsinə səbəb ola bilər.
-
Məxmərək, parotit və digər infeksiyalar – yaşa və peyvənd proqramına uyğun olaraq müəyyən peyvəndlərlə qarşısı alına bilər.
Hansı peyvəndlərin və neçə dozanın lazım olduğu uşağın yaşından, əvvəlki peyvəndlərindən, sağlamlıq vəziyyətindən və ölkənin milli peyvənd təqvimindən asılıdır.
Valideynlər uşaqlarına peyvənd vurdurmaqdan niyə çəkinirlər?
Valideynlərin tərəddüd etməsinin bir neçə səbəbi var. Ən çox rast gəlinən narahatlıqlar iynənin ağrılı olması, qızdırma ehtimalı, allergik reaksiya qorxusu və internetdə yayılan məlumatlarla bağlıdır.
Bəzi valideynlər uşağın sağlam görünməsini əsas gətirərək peyvəndə ehtiyac olmadığını düşünür. Halbuki bir sıra yoluxucu xəstəliklərə qarşı peyvəndlər məhz uşaq xəstəliklə qarşılaşmamışdan əvvəl qorunma yaratmaq üçün tətbiq edilir.
Digər tərəfdən, valideynlərin narahatlığını kiçiltmək və ya onları sual verdiklərinə görə qınamaq düzgün deyil. Həkim peyvəndin faydalarını, mümkün yan təsirlərini və uşağın fərdi sağlamlıq vəziyyətini izah etməlidir.
Peyvənddən sonra qızdırma və ağrı normaldırmı?
Bəzi uşaqlarda peyvənddən sonra yüngül reaksiyalar yarana bilər. Bunlara aşağıdakılar daxildir:
-
İynə vurulan yerdə ağrı, qızartı və ya şişkinlik;
-
Yüngül qızdırma;
-
Yorğunluq və narahatlıq;
-
İştahanın müvəqqəti azalması;
-
Körpələrdə ağlama və yuxu rejiminin dəyişməsi.
Belə reaksiyalar adətən yüngül olur və qısa müddətdə öz-özünə keçir. Lakin bütün uşaqlarda eyni əlamətlər yaranmır. Uşağın qızdırması olmasa belə, bu, peyvəndin təsirsiz olduğu demək deyil.
Valideyn uşağın vəziyyətini izləməli, narahatlıq doğuran əlamətlər olduqda tibb işçisi ilə əlaqə saxlamalıdır. Qızdırmasalıcı dərmanları əvvəlcədən və ya özbaşına vermək əvəzinə, uşağın yaşına və vəziyyətinə uyğun məsləhət almaq daha doğrudur.
Təcili yardım tələb edən əlamətlər: nəfəs almaqda çətinlik, üzün və boğazın şişməsi, huşun itməsi və ya uşağın vəziyyətinin qəfil ağırlaşması. Belə hallarda dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Peyvəndlər uşağın immun sisteminə zərər verirmi?
Peyvəndlərlə bağlı yayılmış yanlış fikirlərdən biri onların uşağın immun sistemini həddindən artıq yükləməsidir. Elmi məlumatlara görə, tövsiyə olunan peyvəndlər uşağın immun sisteminə müəyyən infeksiyaları tanımaq və onlara qarşı müdafiə yaratmaq üçün kömək edir.
Uşaqlar gündəlik həyatda ətraf mühitdən çoxsaylı mikroblarla qarşılaşırlar. Peyvəndlər isə konkret xəstəliklərə qarşı qorunma yaratmaq məqsədilə hazırlanır. Bir neçə peyvəndin eyni ziyarət zamanı vurulmasının təhlükəsizliyi peyvəndlərin növünə və tibbi göstərişlərə uyğun qiymətləndirilir.
Bununla belə, hər bir uşağın sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmalıdır. Əvvəlki peyvənddən sonra ağır allergik reaksiya baş veribsə və ya uşaqda immun sisteminə təsir edən xəstəlik varsa, növbəti peyvənddən əvvəl həkimə məlumat verilməlidir.
Peyvənd autizmə səbəb olurmu?
Peyvəndlərlə bağlı ən çox yayılan narahatlıqlardan biri onların autizmə səbəb olması iddiasıdır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarında peyvəndlərlə autizm arasında səbəb-nəticə əlaqəsini təsdiqləyən etibarlı elmi sübut olmadığı bildirilir. Təşkilat həmçinin bəzi peyvəndlərdə istifadə olunan alüminium tərkibli maddələrin təhlükəsizliyinə dair elmi məlumatları nəzərdən keçirir.
Uşağın inkişafı ilə bağlı narahatlıq varsa, bunu peyvəndlə əlaqələndirərək nəticəyə gəlmək əvəzinə, pediatrla müzakirə etmək və lazım gəldikdə inkişaf müayinəsi aparmaq vacibdir.
Uşağı peyvəndə necə hazırlamaq olar?
Peyvənd zamanı uşağın qorxusunu azaltmaq üçün valideynlər bir neçə sadə addım ata bilərlər:
-
Uşağa yaşına uyğun, sakit və dürüst izah verin.
-
İynənin qısa müddətli narahatlıq yarada biləcəyini deyin, amma qorxuducu ifadələr işlətməyin.
-
Körpəni qucaqda saxlamaq və sakit səslə danışmaqla ona dəstək olun.
-
Peyvənddən sonra uşağı sakitləşdirin və yaşına uyğun diqqətini başqa fəaliyyətə yönəldin.
-
Peyvənddən əvvəl uşağın allergiyaları, qəbul etdiyi dərmanlar və əvvəlki reaksiyaları barədə həkimə məlumat verin.
Uşağın qorxması normaldır. Valideynin sakit davranması və tibb işçisinin düzgün yanaşması bu prosesi asanlaşdıra bilər.
Uşaq xəstədirsə, peyvənd vurula bilərmi?
Bu məsələ uşağın xəstəliyinin ağırlığından və vurulacaq peyvənddən asılıdır. Yüngül soyuqdəymə kimi hallar bir çox peyvənd üçün mütləq əks-göstəriş sayılmır. Lakin orta və ya ağır xəstəlik zamanı peyvəndin təxirə salınması lazım gələ bilər. Qərarı uşağı müayinə edən tibb işçisi verməlidir.
Peyvənd təqvimində gecikmə yaranıbsa, valideyn özbaşına bütün peyvəndləri ləğv etməməli və ya sıfırdan başlamaq qərarı verməməlidir. Pediatr uşağın əvvəlki peyvənd qeydlərinə baxaraq növbəti addımları müəyyən edə bilər.
Peyvənd etdirməməyin hansı riskləri var?
Peyvənddən imtina etdikdə uşaq qarşısı peyvəndlə alına bilən xəstəliklərə qarşı müdafiəsiz qala bilər. Bu xəstəliklərin bəziləri ağırlaşma, xəstəxanaya yerləşdirilmə, uzunmüddətli sağlamlıq problemləri və hətta ölüm riski yarada bilər.
Peyvəndlənmə yalnız fərdi qorunma baxımından deyil, cəmiyyətdə yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının azaldılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Xüsusilə peyvənd oluna bilməyən və ya immun sistemi zəif olan insanların qorunmasında geniş peyvənd əhatəsi mühüm rol oynayır.
Valideynlər nə etməlidir?
Valideynlər peyvəndlərlə bağlı qərar verərkən sosial şəbəkələrdəki təsdiqlənməmiş məlumatlara deyil, pediatrın məsləhətinə və rəsmi səhiyyə məlumatlarına əsaslanmalıdırlar.
Peyvənddən əvvəl bu sualları vermək faydalıdır:
-
Bu peyvənd uşağı hansı xəstəlikdən qoruyur?
-
Hansı yan təsirlər yarana bilər?
-
Uşağın sağlamlıq vəziyyətində xüsusi risk varmı?
-
Növbəti doza nə vaxt vurulmalıdır?
-
Peyvənddən sonra hansı əlamətlərə diqqət yetirmək lazımdır?
Bu sualların cavabını öyrənmək valideynin narahatlığını azalda və daha məlumatlı qərar verməsinə kömək edə bilər.
Nəticə
Uşaqlara peyvənd vurulması ilə bağlı qorxu və tərəddüd bir çox valideynin yaşadığı narahatlıqdır. Əsas məsələ bu narahatlığı gizlətmək deyil, düzgün məlumat və tibbi məsləhətlə aradan qaldırmaqdır.
Peyvəndlər bir sıra təhlükəli yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Onların əksəriyyətindən sonra ciddi problem yaranmır, lakin mümkün yan təsirləri və uşağın fərdi sağlamlıq vəziyyətini nəzərə almaq vacibdir.
Veten.Az valideynləri uşaqların sağlamlığı ilə bağlı qərarları etibarlı məlumatlara və ixtisaslı həkim məsləhətinə əsasən verməyə çağırır. Uşağın peyvənd təqvimini pediatrla yoxlamaq, sualları açıq şəkildə müzakirə etmək və peyvənd qeydlərini saxlamaq sağlam gələcək üçün vacib addımlardandır.
