Ürək çatışmazlığı nədir? – Əlamətləri, səbəbləri, müalicəsi və qorunma yolları | Veten.Az
Ürək çatışmazlığı nədir?
Ürək çatışmazlığı ürəyin bədənin ehtiyacını ödəyəcək qədər qanı səmərəli şəkildə pompalaya bilmədiyi xroniki xəstəlikdir. Bu vəziyyət ürəyin tam dayanması demək deyil. Sadəcə ürək əvvəlki kimi effektiv işləyə bilmir və nəticədə orqanizm kifayət qədər oksigen və qida maddəsi ilə təmin olunmur.
Ürək çatışmazlığı vaxtında diaqnoz və düzgün müalicə olunmadıqda həyat keyfiyyətini aşağı sala, ağır fəsadlara və hətta həyati təhlükəyə səbəb ola bilər.
Veten.Az tərəfindən hazırlanan bu məqalədə ürək çatışmazlığının səbəbləri, əlamətləri, diaqnostikası, müalicəsi və xəstəlikdən qorunma yolları haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.
Ürək çatışmazlığı niyə yaranır?
Bu xəstəlik adətən başqa ürək və damar problemlərinin nəticəsində inkişaf edir.
Əsas səbəblər bunlardır:
- Koronar arteriya xəstəliyi
- Keçirilmiş ürək infarktı
- Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)
- Ürək qapaqlarının xəstəlikləri
- Ürək əzələsinin iltihabı (miokardit)
- Anadangəlmə ürək qüsurları
- Şəkər xəstəliyi
- Piylənmə
- Böyrək xəstəlikləri
- Ürək ritm pozğunluqları (aritmiyalar)
Ürək çatışmazlığının ilk əlamətləri
Əlamətlər xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinə görə dəyişə bilər.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər:
- Nəfəs darlığı
- Tez yorulmaq
- Gecələr nəfəs almaqda çətinlik
- Ayaqlarda və topuqlarda şişkinlik
- Qarında maye toplanması
- Ürək döyüntülərinin sürətlənməsi
- Davamlı öskürək
- Sinədə narahatlıq hissi
- Başgicəllənmə
- Fiziki fəaliyyət zamanı halsızlıq
Ürək çatışmazlığının mərhələləri
Həkimlər ürək çatışmazlığını simptomların ağırlığına görə müxtəlif mərhələlərə ayırırlar. Erkən mərhələdə xəstə yalnız fiziki gərginlik zamanı narahatlıq hiss edə bilər. Xəstəlik irəlilədikcə isə nəfəs darlığı və yorğunluq istirahət zamanı da müşahidə oluna bilər.
Kimlər risk altındadır?
Aşağıdakı şəxslərdə ürək çatışmazlığı riski daha yüksəkdir:
- 60 yaşdan yuxarı insanlar
- Hipertoniya xəstələri
- Şəkər xəstələri
- Siqaret çəkənlər
- Artıq çəkisi olan insanlar
- Yüksək xolesterini olan şəxslər
- Ürək infarktı keçirmiş insanlar
- Ailəsində ürək xəstəlikləri olanlar
Ürək çatışmazlığı necə diaqnoz edilir?
Dəqiq diaqnoz üçün həkim aşağıdakı müayinələri təyin edə bilər:
- Elektrokardioqram (EKQ)
- Exokardioqrafiya (Exo)
- Döş qəfəsinin rentgen müayinəsi
- Qan analizləri
- NT-proBNP və ya BNP testi
- Ürəyin MRT və ya KT müayinəsi
- Fiziki yük testi
- Koronar angioqrafiya (lazım gəldikdə)
Ürək çatışmazlığının müalicəsi
Müalicə xəstəliyin səbəbi və ağırlığından asılı olaraq planlaşdırılır.
Əsas müalicə üsulları:
Dərman müalicəsi
Həkim tərəfindən təyin olunan dərmanlar:
- Təzyiqi tənzimləyən preparatlar
- Sidikqovucular
- Beta-blokatorlar
- Digər ürək fəaliyyətini yaxşılaşdıran preparatlar
Dərmanlar yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edilməlidir.
Həyat tərzində dəyişikliklər
Müalicənin mühüm hissəsi sağlam həyat tərzidir.
Tövsiyələr:
- Duz qəbulunu azaltmaq
- Sağlam qidalanmaq
- Artıq çəkidən xilas olmaq
- Siqareti tərgitmək
- Alkoqolu məhdudlaşdırmaq
- Müntəzəm fiziki aktivlik
- Qan təzyiqi və qan şəkərinə nəzarət etmək
Cərrahi müalicə
Bəzi hallarda aşağıdakı müdaxilələr lazım ola bilər:
- Koronar damarların stentlə açılması
- Şunt əməliyyatı
- Ürək qapağının təmiri və ya dəyişdirilməsi
- Kardiostimulyator və ya defibrilyator implantasiyası
- Ağır hallarda ürək transplantasiyası
Ürək çatışmazlığının fəsadları
Müalicə olunmadıqda aşağıdakı problemlər yarana bilər:
- Ürək ritm pozğunluqları
- Böyrək funksiyasının pozulması
- Ağciyərlərdə maye toplanması
- Qaraciyər funksiyasının pozulması
- İnsult riski
- Ani ürək dayanması
Ürək çatışmazlığından qorunmaq mümkündürmü?
Bəli. Riski azaltmaq üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl etmək vacibdir:
- Siqaret çəkməyin.
- Təzyiqinizi nəzarətdə saxlayın.
- Xolesterin səviyyəsini izləyin.
- Şəkər xəstəliyini düzgün idarə edin.
- Duzlu və yağlı qidaları azaldın.
- Həftədə ən azı 150 dəqiqə fiziki aktiv olun.
- Normal bədən çəkisini qoruyun.
- Müntəzəm tibbi müayinədən keçin.
Hansı hallarda təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?
Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, təcili tibbi yardım almaq vacibdir:
- Güclü sinə ağrısı
- Qəfil yaranan nəfəs darlığı
- Huşun itməsi
- Sürətli və ya nizamsız ürək döyüntüsü
- Ayaqlarda sürətlə artan şişkinlik
- Çəhrayı köpüklü bəlğəm ilə öskürək
Nəticə
Ürək çatışmazlığı ciddi, lakin müasir tibbin imkanları sayəsində nəzarət altına alına bilən xəstəlikdir. Erkən diaqnoz, düzgün dərman müalicəsi, sağlam həyat tərzi və həkim nəzarəti sayəsində xəstələrin əksəriyyəti uzun illər aktiv həyat tərzi sürə bilər. Risk faktorlarını azaltmaq və ilk əlamətlərə diqqət yetirmək ürək sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir. Ürək çatışmazlığından şübhələnirsinizsə və ya qeyd olunan əlamətləri hiss edirsinizsə, kardioloqa müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.
Tez-tez verilən suallar
Ürək çatışmazlığı sağalırmı?
Ürək çatışmazlığı bir çox hallarda tam sağalmır, lakin düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə effektiv şəkildə nəzarətdə saxlanıla bilər.
Ürək çatışmazlığının ilk əlaməti nədir?
Ən çox rast gəlinən ilkin əlamətlər nəfəs darlığı, tez yorulma və ayaqlarda şişkinlikdir.
Ürək çatışmazlığı təhlükəlidirmi?
Müalicə olunmadıqda ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Buna görə erkən diaqnoz və həkim nəzarəti böyük əhəmiyyət daşıyır.
Ürək çatışmazlığı olan insanlar idman edə bilərmi?
Bir çox xəstə həkimin tövsiyəsinə uyğun olaraq yüngül və orta intensivlikli fiziki fəaliyyətlə məşğul ola bilər. Məşq proqramı fərdi şəkildə müəyyən edilməlidir.
