Şəki rayonu haqqında məlumat – Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti və təbiəti ilə valeh edən incisi
Veten.Az saytı sizə vətənimizin ən gözəl guşələrindən biri olan Şəki rayonu haqqında ətraflı məlumat təqdim edir. Azərbaycanın şimal-qərbində yerləşən Şəki rayonu qədim tarixi, zəngin mədəni irsi, füsunkar təbiəti, özünəməxsus memarlığı və məşhur mətbəxi ilə ölkəmizin ən gözəl bölgələrindən biridir. Minilliklər boyu mühüm ticarət və sənətkarlıq mərkəzi olan Şəki bu gün həm yerli, həm də xarici turistlərin ən çox üz tutduğu şəhərlərdən biridir. Tarixi abidələri, dağ mənzərələri, qədim küçələri və qonaqpərvər insanları ilə Şəki Azərbaycanın əsl mədəniyyət paytaxtlarından biri hesab olunur.
Şəki rayonunun tarixi
Şəki Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Tarixi araşdırmalar göstərir ki, bu ərazidə insanlar eramızdan əvvəl də məskunlaşıblar. Qədim dövrlərdə Şəki Qafqaz Albaniyasının mühüm şəhərlərindən biri olmuş, sonralar isə Böyük İpək Yolunun əsas dayanacaqlarından birinə çevrilmişdir.
Orta əsrlərdə Şəki ipəkçilik, sənətkarlıq və ticarət sahəsində böyük şöhrət qazanmışdı. Burada istehsal olunan ipək parçalar və müxtəlif əl işləri dünyanın bir çox ölkələrinə ixrac edilirdi.
XVIII əsrdə yaradılan Şəki xanlığı Azərbaycanın ən güclü xanlıqlarından biri olmuşdur. Həmin dövrdə inşa edilən möhtəşəm memarlıq nümunələri bu gün də şəhərin simvolu hesab edilir.
2019-cu ildə Şəkinin tarixi şəhər mərkəzi və Xan Sarayı UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. Bu hadisə şəhərin beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artırmışdır.
Coğrafi mövqeyi
Şəki rayonu Böyük Qafqaz dağlarının cənub yamaclarında yerləşir. Rayon qərbdən Oğuz, şimaldan Rusiya Federasiyası (Dağıstan), şərqdən Qəbələ, cənubdan isə Yevlax və Ağdaş rayonları ilə həmsərhəddir.
Dağlıq relyef, gur meşələr, çaylar və bulaqlar Şəkinin təbiətinə xüsusi gözəllik bəxş edir. Rayonun ərazisindən Kiş, Gürcana, Şin və digər dağ çayları axır.
Təbiəti və iqlimi
Şəki təbiət baxımından Azərbaycanın ən zəngin rayonlarından biridir. Burada sıx meşələr, dağ yaylaqları, şəlalələr, bulaqlar və füsunkar mənzərələr mövcuddur.
Rayonda mülayim dağ iqlimi hakimdir. Yay ayları sərin və xoş keçdiyi üçün Şəki yay turizmi üçün ən əlverişli bölgələrdən sayılır. Qış aylarında isə dağlıq ərazilər qarla örtülərək möhtəşəm mənzərə yaradır.
Əhalisi
Şəki rayonunun inzibati mərkəzi Şəki şəhəridir. Rayonun tərkibinə çoxsaylı kənd və qəsəbələr daxildir.
Əhali əsasən turizm, kənd təsərrüfatı, ticarət, xidmət sektoru və sənətkarlıq sahələrində çalışır. Şəki sakinləri qonaqpərvərliyi, zəngin folkloru və qədim adət-ənənələri ilə tanınırlar.
İqtisadiyyatı
Şəki iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı və turizm təşkil edir.
Rayonda inkişaf etmiş sahələr:
- İpəkçilik
- Taxılçılıq
- Tütünçülük
- Meyvəçilik
- Fındıqçılıq
- Heyvandarlıq
- Arıçılıq
- Turizm
- Qida sənayesi
Şəki ipəyi və ipək məmulatları uzun illərdir Azərbaycanın əsas ixrac məhsullarından biri kimi tanınır.
Şəki Xan Sarayı
Şəkinin ən məşhur tarixi abidəsi XVIII əsrdə inşa edilmiş Şəki Xan Sarayıdır. Saray öz möhtəşəm memarlığı, rəngarəng şəbəkə pəncərələri, divar rəsmləri və incə naxışları ilə dünyanın diqqətini cəlb edir.
Xan Sarayı UNESCO tərəfindən qorunan nadir memarlıq abidələrindən biridir və hər il minlərlə turist tərəfindən ziyarət edilir.
Karvansaray
Şəkinin tarixi Karvansarayı vaxtilə Böyük İpək Yolundan keçən tacirlərin əsas dayanacaqlarından biri olmuşdur.
Hazırda bu möhtəşəm tikili otel və turizm kompleksi kimi fəaliyyət göstərərək şəhərin ən çox ziyarət edilən məkanlarından biri hesab olunur.
Kiş Alban məbədi
Şəki rayonunun Kiş kəndində yerləşən qədim Alban məbədi Qafqaz Albaniyasının ən mühüm dini abidələrindən biridir.
Tarixçilərin fikrincə, bu məbəd Cənubi Qafqazın ən qədim xristian ibadətgahlarından biridir.
Görməli yerlər
Şəki turistlər üçün olduqca zəngin seçimlər təqdim edir.
Ən məşhur məkanlar:
- Şəki Xan Sarayı
- Yuxarı Karvansaray
- Aşağı Karvansaray
- Kiş Alban məbədi
- Şəki qalası
- Xan məscidi
- Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
- Bio Bağ
- Marxal istirahət zonası
- Gələrsən-Görərsən qalası
- Dağ yaylaqları və meşələr
Turizm potensialı
Şəki Azərbaycanın ən inkişaf etmiş turizm mərkəzlərindən biridir.
Burada turistlər:
- qədim tarixi abidələri ziyarət edir;
- dağ mənzərələrindən həzz alırlar;
- milli mətbəxin ləziz təamlarını dadırlar;
- kənd turizmi ilə tanış olurlar;
- sənətkarlıq emalatxanalarını gəzirlər.
İl ərzində şəhərə minlərlə yerli və xarici turist səfər edir.
Milli mətbəxi
Şəki mətbəxi Azərbaycanın ən məşhur mətbəxlərindən hesab olunur.
Ən məşhur yeməklər:
- Şəki piti
- Şəki halvası
- Şəki paxlavası
- Dolma
- Kabab
- Qutab
- Plov
- Dovğa
Xüsusilə Şəki halvası və piti şəhərin kulinariya simvoluna çevrilmişdir.
Mədəniyyəti
Şəki zəngin folkloru, musiqisi və sənətkarlıq ənənələri ilə tanınır.
Burada:
- xalçaçılıq;
- şəbəkə sənəti;
- misgərlik;
- dulusçuluq;
- ağacoyma sənəti
əsrlərdir qorunub saxlanılır.
Şəhərdə müxtəlif musiqi festivalları, mədəni tədbirlər və beynəlxalq festivallar keçirilir.
Maraqlı faktlar
- Şəki Azərbaycanın ən qədim şəhərlərindən biridir.
- Tarixi şəhər hissəsi UNESCO Dünya İrs Siyahısına daxildir.
- Şəki Xan Sarayı dünya memarlığının nadir incilərindən hesab olunur.
- Şəki uzun əsrlər ipək istehsalı ilə məşhur olub.
- Şəhər Böyük İpək Yolunun əsas dayanacaqlarından biri idi.
- Şəki halvası və piti Azərbaycanın ən məşhur milli təamları sırasındadır.
- Kiş kəndində yerləşən Alban məbədi Qafqazın ən qədim dini abidələrindən biridir.
Nəticə
Şəki rayonu qədim tarixi, zəngin mədəniyyəti, UNESCO tərəfindən qorunan memarlıq abidələri, füsunkar təbiəti və özünəməxsus mətbəxi ilə Azərbaycanın ən dəyərli bölgələrindən biridir. Hər küçəsində tarix yaşayan, hər guşəsində təbiətin gözəlliyini hiss etdirən Şəki həm ölkə daxilindən, həm də xaricdən gələn turistlər üçün unudulmaz səyahət məkanıdır. Əgər Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti və təbiəti ilə yaxından tanış olmaq istəyirsinizsə, Şəki mütləq görməli olduğunuz şəhərlərdən biridir.
