Şəkər xəstəliyi nədir? – Əlamətləri, səbəbləri, növləri və müalicəsi | Veten.Az
Şəkər xəstəliyi nədir?
Şəkər xəstəliyi (diabet) dünyada milyonlarla insanı təsir edən ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəlik zamanı orqanizm qanda şəkərin (qlükozanın) səviyyəsini normal həddə saxlaya bilmir. Nəticədə qan şəkəri yüksəlir və uzun müddət nəzarətsiz qaldıqda ürək, böyrəklər, gözlər, sinirlər və digər orqanlarda ciddi fəsadlar yarada bilər.
Veten.Az tərəfindən hazırlanan bu məqalədə şəkər xəstəliyinin səbəbləri, əlamətləri, növləri, müalicə üsulları və xəstəlikdən qorunma yolları haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.
Şəkər xəstəliyi niyə yaranır?
Diabet insulin hormonunun kifayət qədər ifraz olunmaması və ya orqanizmin insulindən düzgün istifadə edə bilməməsi nəticəsində inkişaf edir. İnsulin mədəaltı vəz tərəfindən ifraz olunur və qlükozanın hüceyrələrə daxil olmasına kömək edir.
Şəkər xəstəliyinin növləri
1-ci tip diabet
Bu tip diabet daha çox uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinir. Orqanizmin immun sistemi mədəaltı vəzdə insulin istehsal edən hüceyrələrə hücum edir. Nəticədə insulin demək olar ki, ifraz olunmur və xəstə ömürboyu insulin qəbul etməli olur.
2-ci tip diabet
Ən geniş yayılmış diabet növüdür. Daha çox 40 yaşdan yuxarı insanlarda rast gəlinsə də, son illərdə gənclər arasında da artmaqdadır. Əsas risk faktorları bunlardır:
- Artıq çəki və piylənmə
- Hərəkətsiz həyat tərzi
- Qeyri-sağlam qidalanma
- İrsi meyllilik
- Yüksək qan təzyiqi
Hamiləlik diabeti
Bəzi qadınlarda hamiləlik dövründə qan şəkəri yüksəlir. Əksər hallarda doğuşdan sonra keçsə də, gələcəkdə 2-ci tip diabetin inkişaf riskini artırır.
Şəkər xəstəliyinin ilk əlamətləri
Diabetin erkən mərhələdə aşkarlanması müalicənin uğuru üçün çox vacibdir.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər:
- Tez-tez sidiyə getmək
- Həddindən artıq susuzluq
- Daimi aclıq hissi
- Səbəbsiz çəki itkisi
- Yorğunluq və halsızlıq
- Görmənin zəifləməsi
- Yaraların gec sağalması
- Dəridə qaşınma
- Əl və ayaqlarda keyimə və ya qarışqa gəzməsi hissi
- Təkrarlanan infeksiyalar
Şəkər xəstəliyinin risk faktorları
Aşağıdakı amillər diabet riskini artırır:
- Artıq çəki
- Piylənmə
- İrsi meyllilik
- Oturaq həyat tərzi
- Fast-food və şəkərli qidaların çox qəbulu
- Siqaret çəkmək
- Hipertoniya
- Yüksək xolesterin
Şəkər xəstəliyi necə diaqnoz edilir?
Həkim aşağıdakı analizlərdən istifadə edə bilər:
- Acqarına qan şəkərinin ölçülməsi
- HbA1c (qlikasiya olunmuş hemoqlobin)
- Qlükoza tolerantlıq testi
- Təsadüfi qan şəkəri analizi
Dəqiq diaqnoz yalnız həkim tərəfindən qoyulmalıdır.
Şəkər xəstəliyinin müalicəsi
Müalicə xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişir.
Əsas müalicə üsulları:
- Sağlam qidalanma
- Müntəzəm fiziki aktivlik
- Çəkinin normada saxlanılması
- Qan şəkərinin müntəzəm ölçülməsi
- Həkimin təyin etdiyi dərmanlar
- Lazım olduqda insulin terapiyası
Diabet zamanı necə qidalanmaq lazımdır?
Mütəxəssislər aşağıdakı qidaları tövsiyə edirlər:
Faydalı qidalar
- Yaşıl tərəvəzlər
- Tam taxıllar
- Paxlalılar
- Balıq
- Toyuq əti
- Zeytun yağı
- Şəkərsiz süd məhsulları
- Qoz və badam
Məhdudlaşdırılması tövsiyə olunan qidalar
- Şəkərli içkilər
- Şirniyyatlar
- Ağ çörək
- Ağ düyü
- Fast-food
- Trans yağlar
- Emal olunmuş qidalar
Şəkər xəstəliyinin fəsadları
Qan şəkəri uzun müddət yüksək qaldıqda aşağıdakı problemlər yarana bilər:
- Ürək-damar xəstəlikləri
- İnsult
- Böyrək çatışmazlığı
- Görmə qabiliyyətinin zəifləməsi
- Ayaq yaraları
- Sinir zədələnməsi
- Ayaq amputasiyası riski
Şəkər xəstəliyindən qorunmaq mümkündürmü?
Xüsusilə 2-ci tip diabetin qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi böyük rol oynayır.
Tövsiyələr:
- Normal çəki saxlayın.
- Hər gün ən azı 30 dəqiqə fiziki aktiv olun.
- Şəkərli içkilərdən uzaq durun.
- Meyvə və tərəvəz istehlakını artırın.
- Siqaret çəkməyin.
- Müntəzəm tibbi müayinədən keçin.
- Qan şəkərinizi vaxtaşırı yoxladın.
Hansı hallarda həkimə müraciət edilməlidir?
Aşağıdakı əlamətlərdən biri varsa, həkim müayinəsi vacibdir:
- Güclü susuzluq
- Tez-tez sidiyə çıxmaq
- Səbəbsiz arıqlamaq
- Davamlı halsızlıq
- Görmənin bulanıqlaşması
- Sağalmayan yaralar
Erkən diaqnoz ciddi ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Nəticə
Şəkər xəstəliyi düzgün nəzarət edilmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Lakin erkən diaqnoz, sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və həkimin tövsiyələrinə əməl etməklə diabetlə uzun və keyfiyyətli həyat sürmək mümkündür. Özünüzdə diabet əlamətləri hiss edirsinizsə, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Tez-tez verilən suallar
Şəkər xəstəliyinin ilk əlaməti nədir?
Ən çox rast gəlinən ilkin əlamətlər tez-tez sidiyə getmək, güclü susuzluq, davamlı aclıq hissi, halsızlıq və səbəbsiz çəki itkisidir.
Şəkər xəstəliyi tam sağalırmı?
Hazırda diabet üçün universal müalicə yoxdur. Lakin düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə xəstəliyi effektiv şəkildə nəzarətdə saxlamaq mümkündür.
Diabeti olan insanlar meyvə yeyə bilərmi?
Bəli. Lakin meyvələr porsiya nəzarəti ilə və həkim və ya dietoloqun tövsiyəsinə uyğun şəkildə qəbul edilməlidir.
Diabet irsi xəstəlikdirmi?
İrsi meyllilik risk faktorlarından biridir, lakin hər irsi meylli insanda diabet inkişaf etmir. Həyat tərzi də mühüm rol oynayır.
