Şəkər xəstəliyi nədir? – Əlamətləri, səbəbləri, növləri və müalicəsi | Veten.Az

Şəkər xəstəliyi nədir?

Şəkər xəstəliyi (diabet) dünyada milyonlarla insanı təsir edən ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəlik zamanı orqanizm qanda şəkərin (qlükozanın) səviyyəsini normal həddə saxlaya bilmir. Nəticədə qan şəkəri yüksəlir və uzun müddət nəzarətsiz qaldıqda ürək, böyrəklər, gözlər, sinirlər və digər orqanlarda ciddi fəsadlar yarada bilər.

Veten.Az tərəfindən hazırlanan bu məqalədə şəkər xəstəliyinin səbəbləri, əlamətləri, növləri, müalicə üsulları və xəstəlikdən qorunma yolları haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.

Şəkər xəstəliyi niyə yaranır?

Diabet insulin hormonunun kifayət qədər ifraz olunmaması və ya orqanizmin insulindən düzgün istifadə edə bilməməsi nəticəsində inkişaf edir. İnsulin mədəaltı vəz tərəfindən ifraz olunur və qlükozanın hüceyrələrə daxil olmasına kömək edir.

Şəkər xəstəliyinin növləri

1-ci tip diabet

Bu tip diabet daha çox uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinir. Orqanizmin immun sistemi mədəaltı vəzdə insulin istehsal edən hüceyrələrə hücum edir. Nəticədə insulin demək olar ki, ifraz olunmur və xəstə ömürboyu insulin qəbul etməli olur.

2-ci tip diabet

Ən geniş yayılmış diabet növüdür. Daha çox 40 yaşdan yuxarı insanlarda rast gəlinsə də, son illərdə gənclər arasında da artmaqdadır. Əsas risk faktorları bunlardır:

Artıq çəki və piylənmə
Hərəkətsiz həyat tərzi
Qeyri-sağlam qidalanma
İrsi meyllilik
Yüksək qan təzyiqi

Hamiləlik diabeti

Bəzi qadınlarda hamiləlik dövründə qan şəkəri yüksəlir. Əksər hallarda doğuşdan sonra keçsə də, gələcəkdə 2-ci tip diabetin inkişaf riskini artırır.

Şəkər xəstəliyinin ilk əlamətləri

Diabetin erkən mərhələdə aşkarlanması müalicənin uğuru üçün çox vacibdir.

Ən çox rast gəlinən əlamətlər:

Tez-tez sidiyə getmək
Həddindən artıq susuzluq
Daimi aclıq hissi
Səbəbsiz çəki itkisi
Yorğunluq və halsızlıq
Görmənin zəifləməsi
Yaraların gec sağalması
Dəridə qaşınma
Əl və ayaqlarda keyimə və ya qarışqa gəzməsi hissi
Təkrarlanan infeksiyalar

Şəkər xəstəliyinin risk faktorları

Aşağıdakı amillər diabet riskini artırır:

Artıq çəki
Piylənmə
İrsi meyllilik
Oturaq həyat tərzi
Fast-food və şəkərli qidaların çox qəbulu
Siqaret çəkmək
Hipertoniya
Yüksək xolesterin

Şəkər xəstəliyi necə diaqnoz edilir?

Həkim aşağıdakı analizlərdən istifadə edə bilər:

Acqarına qan şəkərinin ölçülməsi
HbA1c (qlikasiya olunmuş hemoqlobin)
Qlükoza tolerantlıq testi
Təsadüfi qan şəkəri analizi

Dəqiq diaqnoz yalnız həkim tərəfindən qoyulmalıdır.

Şəkər xəstəliyinin müalicəsi

Müalicə xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişir.

Əsas müalicə üsulları:

Sağlam qidalanma
Müntəzəm fiziki aktivlik
Çəkinin normada saxlanılması
Qan şəkərinin müntəzəm ölçülməsi
Həkimin təyin etdiyi dərmanlar
Lazım olduqda insulin terapiyası

Diabet zamanı necə qidalanmaq lazımdır?

Mütəxəssislər aşağıdakı qidaları tövsiyə edirlər:

Faydalı qidalar

Yaşıl tərəvəzlər
Tam taxıllar
Paxlalılar
Balıq
Toyuq əti
Zeytun yağı
Şəkərsiz süd məhsulları
Qoz və badam

Məhdudlaşdırılması tövsiyə olunan qidalar

Şəkərli içkilər
Şirniyyatlar
Ağ çörək
Ağ düyü
Fast-food
Trans yağlar
Emal olunmuş qidalar

Şəkər xəstəliyinin fəsadları

Qan şəkəri uzun müddət yüksək qaldıqda aşağıdakı problemlər yarana bilər:

Ürək-damar xəstəlikləri
İnsult
Böyrək çatışmazlığı
Görmə qabiliyyətinin zəifləməsi
Ayaq yaraları
Sinir zədələnməsi
Ayaq amputasiyası riski

Şəkər xəstəliyindən qorunmaq mümkündürmü?

Xüsusilə 2-ci tip diabetin qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi böyük rol oynayır.

Tövsiyələr:

Normal çəki saxlayın.
Hər gün ən azı 30 dəqiqə fiziki aktiv olun.
Şəkərli içkilərdən uzaq durun.
Meyvə və tərəvəz istehlakını artırın.
Siqaret çəkməyin.
Müntəzəm tibbi müayinədən keçin.
Qan şəkərinizi vaxtaşırı yoxladın.

Hansı hallarda həkimə müraciət edilməlidir?

Aşağıdakı əlamətlərdən biri varsa, həkim müayinəsi vacibdir:

Güclü susuzluq
Tez-tez sidiyə çıxmaq
Səbəbsiz arıqlamaq
Davamlı halsızlıq
Görmənin bulanıqlaşması
Sağalmayan yaralar

Erkən diaqnoz ciddi ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Nəticə

Şəkər xəstəliyi düzgün nəzarət edilmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Lakin erkən diaqnoz, sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və həkimin tövsiyələrinə əməl etməklə diabetlə uzun və keyfiyyətli həyat sürmək mümkündür. Özünüzdə diabet əlamətləri hiss edirsinizsə, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin.

Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Tez-tez verilən suallar

Şəkər xəstəliyinin ilk əlaməti nədir?

Ən çox rast gəlinən ilkin əlamətlər tez-tez sidiyə getmək, güclü susuzluq, davamlı aclıq hissi, halsızlıq və səbəbsiz çəki itkisidir.

Şəkər xəstəliyi tam sağalırmı?

Hazırda diabet üçün universal müalicə yoxdur. Lakin düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə xəstəliyi effektiv şəkildə nəzarətdə saxlamaq mümkündür.