Panik atak nədir? – Əlamətləri, səbəbləri və müalicəsi
Panik atak qəfil başlayan və qısa müddətdə ən yüksək səviyyəyə çatan güclü qorxu və narahatlıq hissi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Panik atak keçirən insan çox vaxt infarkt keçirdiyini, nəfəsinin kəsildiyini və ya həyatının təhlükədə olduğunu düşünə bilər. Halbuki əksər hallarda panik atak həyat üçün təhlükəli olmasa da, insanın gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər.
Veten.az tərəfindən hazırlanan bu məqalədə panik atakın nə olduğu, əlamətləri, səbəbləri, risk faktorları, müalicə üsulları və həkimə nə vaxt müraciət edilməli olduğu haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.
Panik atak nədir?
Panik atak heç bir aşkar təhlükə olmadan qəfil başlayan güclü qorxu və narahatlıq epizodudur. Əksər hallarda 5–20 dəqiqə ərzində ən yüksək həddə çatır və ümumilikdə 30 dəqiqəyə qədər davam edə bilər. Bəzi insanlarda bu hal daha uzun sürə və ya təkrarlana bilər.
Panik atak tək-tək baş verə bilər və ya təkrarlanan hallarda panik pozuntu (panik pozğunluğu) ilə əlaqəli ola bilər.
Panik atakın əlamətləri
Panik atak zamanı aşağıdakı əlamətlərdən bir neçəsi eyni vaxtda yarana bilər:
- Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi
- Sinədə ağrı və ya sıxılma hissi
- Nəfəs almaqda çətinlik
- Boğulacaqmış kimi hiss etmək
- Güclü tərləmə
- Əllərdə və ayaqlarda titrəmə
- Başgicəllənmə
- Ürəkbulanma
- Üşütmə və ya bədənə istilik gəlməsi
- Əllərdə və ayaqlarda keyimə
- Ətrafın qeyri-real görünməsi hissi
- Nəzarəti itirmək qorxusu
- Ölüm qorxusu
Bu əlamətlər infarkt və ya digər ciddi xəstəliklərin əlamətlərinə bənzəyə bilər. Xüsusilə ilk dəfə baş verən belə hallarda düzgün diaqnoz üçün həkim müayinəsi vacibdir.
Panik atakın səbəbləri
Panik atakın yaranmasına müxtəlif amillər təsir göstərə bilər:
Güclü stress
İş, ailə və ya maliyyə problemləri uzunmüddətli stress yaradaraq panik atak riskini artıra bilər.
Genetik meyillilik
Ailədə panik pozuntu və ya narahatlıq pozuntusu olan şəxslərdə risk daha yüksək ola bilər.
Beyin kimyası
Beyində bəzi neyrotransmitterlərin balansının dəyişməsi panik atakın yaranmasında rol oynaya bilər.
Travmatik hadisələr
Qəza, yaxın insanın itkisi və ya digər ağır psixoloji hadisələr panik ataka səbəb ola bilər.
Kofein və digər stimullaşdırıcı maddələr
Həddindən artıq kofein qəbulu və bəzi maddələr həssas insanlarda panik atak riskini artıra bilər.
Panik atak zamanı nə etmək lazımdır?
Panik atak keçirdiyinizi düşünürsünüzsə:
- Yavaş və dərin nəfəs almağa çalışın.
- Özünüzə bunun keçici bir vəziyyət olduğunu xatırladın.
- Təhlükəsiz və sakit bir yerdə oturun.
- Ətrafınızdakı əşyaları müşahidə edərək diqqətinizi indiki ana yönəltməyə çalışın.
- Mümkünsə yaxın bir insanla əlaqə saxlayın.
Panik atak necə müalicə olunur?
Müalicə həkim tərəfindən müəyyən edilir və aşağıdakı üsulları əhatə edə bilər:
- Psixoterapiya, xüsusilə koqnitiv davranış terapiyası (KDT)
- Zərurət olduqda həkim təyinatı ilə dərman müalicəsi
- Stressin idarə olunması üsulları
- Nəfəs və rahatlama məşqləri
- Sağlam yuxu və fiziki aktivlik
Müalicə fərdi şəkildə planlaşdırılır və özbaşına dərman qəbul etmək düzgün deyil.
Panik atakın qarşısını almaq mümkündürmü?
Riski azaltmaq üçün aşağıdakı tövsiyələr faydalı ola bilər:
- Gündəlik kifayət qədər yatın.
- Müntəzəm fiziki aktiv olun.
- Kofein qəbulunu həddindən artıq artırmayın.
- Stressi idarə etməyi öyrənin.
- Alkoqol və digər zərərli maddələrdən uzaq durun.
- Həkim təyin etdiyi müalicəni yarımçıq saxlamayın.
Həkimə nə vaxt müraciət etmək lazımdır?
Aşağıdakı hallarda mütləq həkimə müraciət edin:
- Panik ataklar təkrarlanırsa.
- Gündəlik həyatınıza mane olursa.
- Güclü narahatlıq səbəbindən evdən çıxmaqda çətinlik çəkirsinizsə.
- Sinə ağrısı və nəfəs darlığı ilk dəfə yaranıbsa və səbəbi məlum deyilsə.
- Özünüzə zərər vermək barədə düşüncələriniz yaranarsa, təcili tibbi və psixoloji yardım alın.
Nəticə
Panik atak qəfil başlayan güclü qorxu hissi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Həyat üçün təhlükəli olmasa da, düzgün diaqnoz və müalicə olunmadıqda insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə azalda bilər. Erkən müraciət və müvafiq müalicə ilə panik atakı idarə etmək və normal həyata qayıtmaq mümkündür.
Qeyd: Bu məqalə Veten.az tərəfindən məlumatlandırma məqsədilə hazırlanmışdır. Məqalədə yer alan məlumatlar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Panik atak və ya digər sağlamlıq problemləri ilə bağlı şübhəniz varsa, mütləq ixtisaslı həkim və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisinə müraciət edin.
