Goranboy rayonu haqqında məlumat – Təbiəti, tarixi və qəhrəmanlıq salnaməsi ilə seçilən diyar
Veten.Az saytı sizə vətənimizin ən gözəl guşələrindən biri olan Goranboy rayonu haqqında ətraflı məlumat təqdim edir. Azərbaycanın qərb bölgəsində yerləşən Goranboy rayonu zəngin tarixi, füsunkar təbiəti, qədim yaşayış məskənləri, məhsuldar torpaqları və vətənpərvər insanları ilə seçilən bölgələrdən biridir. Dağlarla düzənliyin qovuşduğu bu rayon həm təbii gözəllikləri, həm də tarixi hadisələri ilə ölkəmizin mühüm ərazilərindən hesab olunur.
Goranboy rayonunun tarixi
Goranboy rayonu 8 avqust 1930-cu ildə inzibati rayon kimi yaradılmışdır. Rayon müxtəlif dövrlərdə inzibati dəyişikliklərə məruz qalmışdır. 1938-ci ildə rayonun adı Qasım İsmayılov olaraq dəyişdirilmiş, 1991-ci ildə isə tarixi adı – Goranboy yenidən bərpa edilmişdir.
Tarixçilərin fikrincə, Goranboy ərazisi qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Burada aparılan arxeoloji araşdırmalar zamanı qədim yaşayış yerləri, kurqanlar, saxsı qablar və digər maddi-mədəniyyət nümunələri aşkar edilmişdir. Rayonun ərazisində yerləşən qədim Şətəl şəhərinin orta əsrlərdə mühüm ticarət və sənətkarlıq mərkəzlərindən biri olduğu bildirilir.
Goranboy həm də Azərbaycanın tarixində mühüm hadisələrin baş verdiyi bölgələrdəndir. 1805-ci ildə Qarabağ xanlığı ilə Rusiya arasında imzalanan Kürəkçay müqaviləsi rayon ərazisindən keçən Kürəkçay sahilində bağlanmış, 1813-cü ildə isə məşhur Gülüstan müqaviləsi rayonun Gülüstan kəndində imzalanmışdır.
Coğrafi mövqeyi
Goranboy rayonu Azərbaycanın qərb hissəsində yerləşir. Rayon şimaldan Yevlax və Samux, qərbdən Göygöl, cənubdan Kəlbəcər və Tərtər rayonları ilə həmsərhəddir.
Ərazinin bir hissəsini düzənliklər, digər hissəsini isə Kiçik Qafqaz dağlarının ətəkləri təşkil edir. Rayonun cənub hissəsində Murovdağ silsiləsi yerləşir və burada Azərbaycanın ən hündür zirvələrindən olan Gamışdağ ucalır.
Bu müxtəlif relyef Goranboyun həm kənd təsərrüfatı, həm də turizm baxımından əlverişli bölgəyə çevrilməsinə şərait yaradır.
Təbiəti və iqlimi
Goranboy təbiət baxımından Azərbaycanın ən rəngarəng rayonlarından biridir. Dağlıq və düzənlik ərazilərin bir arada olması burada zəngin flora və fauna formalaşdırmışdır.
Yay ayları əsasən isti və quraq, dağlıq hissələrdə isə sərin keçir. Yaz və payız fəsillərində rayon yaşıllığa bürünərək xüsusilə gözəl mənzərə yaradır.
Dağ meşələri, bulaqlar, çaylar və yaylaqlar rayonun təbii sərvətlərinin əsas hissəsini təşkil edir.
Əhalisi
Goranboy rayonunda şəhər, qəsəbə və çoxsaylı kənd yaşayış məntəqələri mövcuddur. Rayon mərkəzi Goranboy şəhəridir. Əhali əsasən kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, ticarət, dövlət qurumları və xidmət sahələrində çalışır.
Rayon sakinləri zəhmətkeşliyi, qonaqpərvərliyi və milli adət-ənənələrə bağlılığı ilə seçilirlər.
İqtisadiyyatı
Goranboy iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir.
Rayonda inkişaf etmiş sahələr:
- Taxılçılıq
- Pambıqçılıq
- Üzümçülük
- Tərəvəzçilik
- Meyvəçilik
- Heyvandarlıq
- Südçülük
- Arıçılıq
Bununla yanaşı, rayonda tikinti materialları, mineral ehtiyatlar və müalicə əhəmiyyətli isti su mənbələri də mövcuddur. Son illərdə yol, qaz, elektrik və su infrastrukturu əhəmiyyətli dərəcədə yenilənmişdir.
Təhsil və mədəniyyət
Goranboy rayonunda müasir ümumtəhsil məktəbləri, uşaq bağçaları, musiqi məktəbləri və digər təhsil müəssisələri fəaliyyət göstərir.
Rayonda kitabxanalar, mədəniyyət evləri, muzeylər və incəsənət kollektivləri fəaliyyət göstərərək milli-mədəni irsin qorunmasına töhfə verirlər.
Tarixi və görməli yerlər
Goranboy rayonu tarixi və təbii məkanları ilə diqqət çəkir.
Rayonun ən məşhur görməli yerləri bunlardır:
- Qədim Şətəl şəhərinin qalıqları
- Gülüstan kəndi
- Kürəkçay ətrafı
- Murovdağ silsiləsi
- Gamışdağ zirvəsi
- Qazanbulaq mineral su mənbələri
- Ağcakənd ərazisi
- Tarixi kurqanlar və qədim yaşayış yerləri
Bu məkanlar həm tarix həvəskarları, həm də təbiətsevərlər üçün maraqlı istiqamətlər hesab olunur.
Turizm potensialı
Goranboy dağ və ekoturizm üçün əlverişli rayonlardan biridir. Murovdağ silsiləsi, meşəlik ərazilər, bulaqlar və mineral su mənbələri turistlərin marağına səbəb olur.
Rayonun zəngin tarixi irsi, qədim yaşayış məskənləri və təbii gözəllikləri gələcəkdə turizmin daha da inkişaf etməsi üçün geniş imkanlar yaradır.
Milli mətbəxi
Goranboy mətbəxi Azərbaycan kulinariya ənənələrinin ayrılmaz hissəsidir.
Rayonda daha çox hazırlanan yeməklər:
- Plov
- Dolma
- Kabab
- Bozbaş
- Piti
- Sac qovurma
- Qutab
- Düşbərə
Kəndlərdə hazırlanan təndir çörəyi, bal, pendir, qatıq və digər təbii məhsullar xüsusi dadı ilə seçilir.
Qəhrəmanlıq salnaməsi
Goranboy rayonu Azərbaycanın qəhrəman bölgələrindən biridir. Birinci Qarabağ müharibəsi, Aprel döyüşləri və 44 günlük Vətən müharibəsində rayonun yüzlərlə sakini Vətənin müdafiəsində iştirak etmiş, şəhidlər və qazilər yetişdirmişdir. Rayonun sərhədə yaxın kəndləri uzun illər cəbhə bölgəsində yerləşməsinə baxmayaraq, sakinlər öz doğma yurdlarına bağlılıqlarını qoruyub saxlamışlar.
Maraqlı faktlar
- Goranboy rayonu 1930-cu ildə yaradılmışdır.
- 1938–1991-ci illərdə rayon Qasım İsmayılov adını daşıyıb.
- Gülüstan müqaviləsi rayonun Gülüstan kəndində imzalanmışdır.
- Kürəkçay müqaviləsi rayon ərazisində bağlanmışdır.
- Rayonun cənub hissəsində Murovdağ silsiləsi və Gamışdağ zirvəsi yerləşir.
- Goranboy mineral bulaqları və isti su mənbələri ilə tanınır.
- Şətəl qədim şəhərinin qalıqları rayonun ən mühüm tarixi abidələrindən hesab olunur.
Nəticə
Goranboy rayonu zəngin tarixi, bənzərsiz təbiəti, məhsuldar torpaqları və vətənpərvər insanları ilə Azərbaycanın ən dəyərli bölgələrindən biridir. Qədim tarixi abidələri, dağları, bulaqları, kənd təsərrüfatı potensialı və müasir inkişafı ilə bu rayon ölkəmizin qərb bölgəsinin əsas mərkəzlərindən biri hesab olunur. Goranboya səfər edən hər kəs burada həm qədim tarixin izlərini, həm də Azərbaycanın füsunkar təbiətini yaxından görmək imkanı əldə edir.
