Damar tıxanması nədir? Stent qoyulması nə vaxt lazımdır? – Əlamətlər, səbəblər və müalicə | Veten.Az
Damar tıxanması nədir?
Damar tıxanması (arteriya tıxanması) ürək və ya digər orqanlara qan daşıyan damarların daralması və ya tamamilə bağlanması nəticəsində yaranan ciddi sağlamlıq problemidir. Ən çox rast gəlinən səbəb damar divarında yağ, xolesterin və digər maddələrin toplanaraq lövhəcik (aterosklerotik plak) əmələ gətirməsidir.
Damar tıxanması vaxtında aşkar olunmadıqda infarkt, insult və digər həyati təhlükəli fəsadlara səbəb ola bilər.
Veten.Az tərəfindən hazırlanan bu məqalədə damar tıxanmasının səbəbləri, əlamətləri, diaqnostikası, stent qoyulması və müalicə üsulları haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.
Damar tıxanmasının əsas səbəbləri
Damarların daralması və tıxanmasına səbəb ola biləcək əsas risk faktorları bunlardır:
- Yüksək xolesterin
- Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)
- Şəkər xəstəliyi (diabet)
- Siqaret çəkmək
- Artıq çəki və piylənmə
- Hərəkətsiz həyat tərzi
- Qeyri-sağlam qidalanma
- Stress
- İrsi meyllilik
- Yaşın artması
Damar tıxanmasının əlamətləri
Əlamətlər tıxanmanın hansı damarda olmasından və nə dərəcədə ciddi olmasından asılı olaraq dəyişə bilər.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər:
- Sinədə ağrı və ya təzyiq hissi
- Nəfəs darlığı
- Tez yorulmaq
- Sol qola, boyuna və ya çənəyə yayılan ağrı
- Başgicəllənmə
- Ayaqlarda ağrı və keyimə
- Soyuq ayaqlar
- Gəzərkən baldırlarda ağrı
- Ürək döyüntüsünün dəyişməsi
Bəzi insanlarda damar tıxanması uzun müddət heç bir əlamət verməyə də bilər.
Damar tıxanması necə müəyyən edilir?
Həkim xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq aşağıdakı müayinələri təyin edə bilər:
- Elektrokardioqram (EKQ)
- Exokardioqrafiya (Exo)
- Stress testi
- Kompüter tomoqrafiyası (KT)
- Koronar angioqrafiya
- Qan analizləri
- Doppler ultrasəs müayinəsi
Koronar angioqrafiya ürək damarlarının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ən dəqiq üsullardan biridir.
Stent nədir?
Stent daralmış və ya tıxanmış damarın içinə yerləşdirilən kiçik metal tor formalı tibbi implantdır. Onun əsas məqsədi damarı açıq saxlamaq və qan dövranını bərpa etməkdir.
Stent ürək damarlarında daha çox istifadə olunsa da, bədənin digər arteriyalarına da yerləşdirilə bilər.
Stent qoyulması nə vaxt lazımdır?
Həkim aşağıdakı hallarda stent yerləşdirilməsini tövsiyə edə bilər:
- Ürək damarında ciddi daralma aşkar edildikdə
- Kəskin infarkt zamanı
- Dərman müalicəsi kifayət etmədikdə
- Sinə ağrıları davam etdikdə
- Qan dövranı ciddi pozulduqda
Stent qoyulmasının məqsədi qan axınını bərpa etmək və infarkt riskini azaltmaqdır.
Stent əməliyyatı necə aparılır?
Stent yerləşdirilməsi adətən açıq ürək əməliyyatı deyil.
Prosedur zamanı:
- Qol və ya qasıq nahiyəsindəki arteriyadan nazik kateter daxil edilir.
- Kateter daralmış damara qədər irəlilədilir.
- Balon vasitəsilə daralmış hissə genişləndirilir.
- Stent həmin nahiyəyə yerləşdirilir.
- Kateter çıxarılır və qan dövranı bərpa olunur.
Əməliyyatın müddəti adətən 30 dəqiqədən 2 saata qədər dəyişə bilər.
Stent qoyulduqdan sonra diqqət edilməli məqamlar
Stent yerləşdirildikdən sonra həkimin tövsiyələrinə ciddi əməl etmək vacibdir.
Tövsiyələr:
- Dərmanları vaxtında qəbul edin.
- Siqaretdən tam imtina edin.
- Xolesterini nəzarətdə saxlayın.
- Qan təzyiqini izləyin.
- Sağlam qidalanın.
- Müntəzəm fiziki aktiv olun.
- Həkim müayinələrini gecikdirməyin.
Stent ömürlük qalırmı?
Bəli. Əksər hallarda stent damarda daimi qalır. Lakin bu, gələcəkdə damarların yenidən daralmayacağı anlamına gəlmir. Buna görə sağlam həyat tərzi və müalicəyə riayət etmək böyük əhəmiyyət daşıyır.
Damar tıxanmasının qarşısını necə almaq olar?
Riski azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirlər tövsiyə olunur:
- Siqaretdən uzaq durun.
- Duz və doymuş yağ qəbulunu azaldın.
- Meyvə və tərəvəzlə zəngin qidalanın.
- Həftədə ən azı 150 dəqiqə fiziki aktivlik edin.
- Artıq çəkidən xilas olun.
- Şəkər və qan təzyiqini nəzarətdə saxlayın.
- Xolesterin səviyyəsini mütəmadi yoxladın.
- Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçin.
Hansı hallarda təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır?
Aşağıdakı əlamətlər yaranarsa, dərhal təcili tibbi yardım çağırın:
- Güclü sinə ağrısı
- Ağrının sol qola, boyuna və ya çənəyə yayılması
- Nəfəs darlığı
- Soyuq tər
- Huşun itməsi
- Qəfil zəiflik və ya nitq pozuntusu
Bu əlamətlər infarkt və ya insultun göstəricisi ola bilər və təcili müdaxilə tələb edir.
Nəticə
Damar tıxanması ciddi, lakin erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə nəzarət altına alına bilən xəstəlikdir. Stent qoyulması qan dövranını bərpa etmək və ürək-damar ağırlaşmalarının qarşısını almaq üçün geniş tətbiq olunan müalicə üsullarından biridir. Sağlam həyat tərzi, risk faktorlarının azaldılması və müntəzəm həkim nəzarəti ürək sağlamlığını qorumaqda mühüm rol oynayır.
Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir. Damar tıxanması ilə bağlı şübhələriniz varsa, kardioloqa müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.
Tez-tez verilən suallar
Damar tıxanmasının ilk əlaməti nədir?
Ən çox rast gəlinən ilk əlamətlər sinədə sıxılma hissi, sinə ağrısı, nəfəs darlığı və tez yorulmadır.
Stent qoyulması təhlükəlidirmi?
Stent yerləşdirilməsi müasir tibbdə geniş tətbiq olunan və təcrübəli həkimlər tərəfindən həyata keçirildikdə ümumilikdə təhlükəsiz prosedur hesab olunur. Hər tibbi müdaxilədə olduğu kimi, müəyyən risklər mövcuddur və onlar həkim tərəfindən qiymətləndirilir.
Stent qoyulduqdan sonra normal həyat sürmək mümkündürmü?
Bəli. Həkim tövsiyələrinə və dərman müalicəsinə əməl edən insanların əksəriyyəti normal gündəlik fəaliyyətlərinə qayıda bilir.
Stent qoyulduqdan sonra yenidən damar tıxana bilərmi?
Bəli, bu mümkündür. Buna görə sağlam həyat tərzi, dərmanların düzgün qəbulu və müntəzəm tibbi nəzarət vacibdir.
