Bu gün Azərbaycanın tanınmış şərqşünas alimi, filologiya elmləri doktoru, professor Aida İmanquliyevanın anadan olmasından 87 il ötür. O, Azərbaycan elminin inkişafına verdiyi töhfələr, ərəb ədəbiyyatının tədqiqi sahəsində apardığı araşdırmalar və zəngin elmi irsi ilə tarixdə silinməz iz qoyub.
Veten.Az xəbər verir ki, Aida Nəsir qızı İmanquliyeva 1939-cu il oktyabrın 10-da Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. Görkəmli jurnalist və pedaqoq Nəsir İmanquliyevin qızı olan Aida xanım erkən yaşlarından elmə və təhsilə böyük maraq göstərib. O, Azərbaycanın intellektual mühitində yetişərək sonradan ölkənin ən nüfuzlu şərqşünas alimlərindən birinə çevrilib.
Təhsilindəki uğurlar gələcək elmi fəaliyyətinin əsasını qoydu
Aida İmanquliyeva 1957-ci ildə Bakı şəhərindəki 132 nömrəli orta məktəbi qızıl medalla bitirib. Həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası bölməsinə daxil olub. 1962-ci ildə ali təhsilini başa vuran gənc alim elmi fəaliyyətini davam etdirərək ərəb ədəbiyyatının tarixi və nəzəri məsələlərinin araşdırılmasına başlayıb.
O, universitetin Yaxın Şərq xalqları ədəbiyyatı tarixi kafedrasında aspirant olub, eləcə də keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyasının Asiya Xalqları İnstitutunda elmi hazırlıq keçib. 1966-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda fəaliyyətə başlayıb.
Aida İmanquliyevanın elmi fəaliyyəti qısa müddətdə geniş miqyas alıb. O, kiçik elmi işçidən baş elmi işçiyə, şöbə müdirinə, elmi işlər üzrə direktor müavininə və daha sonra institutun direktoruna qədər yüksəlib.
Azərbaycan şərqşünaslığında yeni mərhələ
Professor Aida İmanquliyeva Azərbaycan şərqşünaslıq elminin inkişafında xüsusi yeri olan alimlərdəndir. Onun tədqiqatları, xüsusilə ərəb məhcər ədəbiyyatının öyrənilməsi və Şərq-Qərb ədəbi əlaqələrinin araşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ərəb məhcər ədəbiyyatı ərəb dünyasından Avropa və Amerika kimi ölkələrə köç etmiş yazıçıların yaratdığı ədəbi ənənəni əhatə edir. Bu istiqamətin araşdırılması Şərq və Qərb mədəniyyətləri arasında yaranan əlaqələrin, ədəbi təsirlərin və yeni bədii düşüncə formalarının anlaşılması üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Aida İmanquliyeva həmin ədəbi prosesləri yalnız təsviri şəkildə öyrənməklə kifayətlənməyib, müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsirini, ədəbi cərəyanların formalaşmasını və yaradıcı şəxsiyyətlərin dünyagörüşünü elmi təhlilə cəlb edib.
Onun araşdırmaları Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında ərəb ədəbiyyatının daha dərindən öyrənilməsinə, bu sahədə yeni elmi yanaşmaların formalaşmasına və Şərq-Qərb ədəbi əlaqələrinin sistemli şəkildə tədqiqinə zəmin yaradıb.
Üç fundamental monoqrafiya və zəngin elmi irs
Aida İmanquliyevanın elmi yaradıcılığında üç mühüm monoqrafiya xüsusi yer tutur:
- «Mixail Nuaymə və “Qələmlər birliyi”» — ərəb məhcər ədəbiyyatının inkişafı və görkəmli yazıçı Mixail Nuaymənin yaradıcılığına həsr olunub.
- «Cübran Xəlil Cübran» — dünya ədəbiyyatında özünəməxsus yeri olan yazıçı və filosofun yaradıcılığını araşdırır.
- «Yeni ərəb ədəbiyyatının korifeyləri» — müasir ərəb ədəbiyyatının aparıcı nümayəndələrinin yaradıcılığına və ədəbi proseslərə elmi baxış təqdim edir.
Alimin bu əsərləri ərəb ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrinin yaradıcılığının Azərbaycan elmi mühitində öyrənilməsində mühüm rol oynayıb. O, həmçinin 70-dən çox elmi məqalənin müəllifi olub, müxtəlif elmi nəşrlərin hazırlanmasında və redaktəsində iştirak edib.
Aida xanımın araşdırmalarında Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin qarşılıqlı əlaqəsi, ədəbiyyatda yeni meyillərin yaranması, milli və ümumbəşəri dəyərlərin bədii yaradıcılıqda təzahürü kimi məsələlər geniş yer tutub.
Elmi nailiyyətləri və pedaqoji fəaliyyəti
Aida İmanquliyeva 1989-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini alıb. 1991-ci ildə professor elmi adına layiq görülüb. O, Azərbaycanda ərəb ədəbiyyatı üzrə ilk qadın filologiya elmləri doktoru və professor kimi tanınır.
Alim yalnız tədqiqatçı kimi deyil, həm də pedaqoq və elmi təşkilatçı kimi fəaliyyət göstərib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ərəb ədəbiyyatından dərs deyib, gənc mütəxəssislərin hazırlanmasına töhfə verib.
1976–1988-ci illərdə ərəb filologiyası şöbəsinə rəhbərlik etdiyi dövrdə bu sahədə elmi kadrların yetişdirilməsinə xüsusi diqqət yetirib. Onun rəhbərliyi və fəaliyyəti nəticəsində ərəbşünaslıq istiqamətində tədqiqatlar genişlənib, yeni elmi işlərin hazırlanmasına imkan yaranıb.
1991-ci ildən Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışan Aida İmanquliyeva elmi fəaliyyətlə təşkilati rəhbərliyi bir araya gətirərək Azərbaycan şərqşünaslığının inkişafına xidmət edib.
Ziyalı ailəsi və mənalı ömür yolu
Aida İmanquliyeva görkəmli jurnalist Nəsir İmanquliyevin ailəsində yetişib. O, akademik Arif Paşayevlə ailə həyatı qurub. Qızı Mehriban Əliyeva Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında mühüm yer tutan şəxsiyyətlərdəndir.
Aida xanımın həyatı elmi nailiyyətlərlə yanaşı, yüksək ziyalılıq, mədəniyyətə bağlılıq və təhsilə verilən dəyər nümunəsi kimi də xatırlanır. O, yaşadığı dövrdə Azərbaycan elmini beynəlxalq səviyyədə təmsil edib, milli elmi ənənələrin inkişafına və yeni nəsil tədqiqatçıların yetişməsinə töhfə verib.
Aida İmanquliyevanın xatirəsi yaşayır
Görkəmli alim 1992-ci il sentyabrın 19-da, 52 yaşında vəfat edib. Onun ömrü qısa olsa da, elmi fəaliyyəti və əsərləri Azərbaycan elminin yaddaşında mühüm yer tutur.
Bu gün Aida İmanquliyevanın adı Azərbaycan şərqşünaslığının inkişafı, ərəb ədəbiyyatının tədqiqi və Şərq-Qərb mədəni əlaqələrinin öyrənilməsi ilə yanaşı çəkilir. Onun elmi irsi tədqiqatçılar, müəllimlər və tələbələr üçün əhəmiyyətini qoruyur.
Aida İmanquliyevanın həyat yolu bir daha göstərir ki, elmə sədaqət, zəhmət və dərin biliyə əsaslanan fəaliyyət insan ömrünü aşan mənəvi irs yarada bilər.
Qeyd edək ki, bu gün — oktyabrın 10-da Aida İmanquliyevanın anadan olmasından 87 il ötür.
