Baş ağrısı insanların gündəlik həyatda ən çox qarşılaşdığı narahatlıqlardan biridir. Bəzən yorğunluq, stress və ya yuxusuzluqdan sonra yaranan baş ağrısı qısa müddət ərzində keçib gedir. Lakin ağrı tez-tez təkrarlanırsa, uzun müddət davam edirsə və ya əvvəlkindən fərqli xarakter daşıyırsa, bunun arxasında başqa səbəblər də dayana bilər.

Veten.az-ın Sağlamlıq bölməsi baş ağrısının ən çox rast gəlinən səbəblərini, gündəlik vərdişlərin ağrıya necə təsir etdiyini, hansı hallarda baş ağrısına ciddi yanaşmağın vacib olduğunu və ağrını azaltmaq üçün nələrə diqqət edilməli olduğunu təqdim edir.

Baş ağrısı niyə yaranır?

Baş ağrısı tək bir xəstəlik deyil, müxtəlif səbəblərlə ortaya çıxa bilən bir simptomdur. Ağrının yeri, müddəti, şiddəti və müşayiət olunan digər əlamətlər səbəbin müəyyənləşdirilməsində əhəmiyyətli rol oynayır.

Bəzi baş ağrıları həyat tərzi ilə əlaqəli olur, digərləri isə miqren kimi xüsusi baş ağrısı pozuntularının əlaməti ola bilər. Daha nadir hallarda isə baş ağrısı təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edən vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər.

1. Stress və gərginlik

Tez-tez baş ağrısının ən geniş yayılmış səbəblərindən biri stress və emosional gərginlikdir.

İş yükü, ailə problemləri, maddi narahatlıqlar və uzun müddət davam edən psixoloji gərginlik əzələlərin, xüsusilə boyun və baş nahiyəsindəki əzələlərin gərginləşməsinə səbəb ola bilər.

Bu zaman ağrı çox vaxt başın hər iki tərəfində, alın və ya gicgah nahiyəsində sıxılma və təzyiq hissi kimi özünü göstərə bilər.

Stresslə əlaqəli baş ağrılarının qarşısını almaq üçün gün ərzində qısa fasilələr vermək, kifayət qədər yatmaq, fiziki aktivliyi artırmaq və rahatlama üsullarından istifadə etmək faydalı ola bilər.

2. Yuxusuzluq və nizamsız yuxu rejimi

Gecə kifayət qədər yatmamaq və ya hər gün fərqli saatlarda yatıb-durmaq baş ağrısına səbəb ola bilər.

Yuxu zamanı orqanizm və beyin bərpa olunur. Yuxunun davamlı şəkildə pozulması isə səhərlər baş ağrısı, yorğunluq və diqqət dağınıqlığı ilə nəticələnə bilər.

Əgər baş ağrılarınız əsasən səhərlər yaranırsa, yuxu keyfiyyətinizə və yuxu rejiminizə diqqət yetirmək vacibdir.

3. Kifayət qədər su içməmək

Orqanizmin susuz qalması da baş ağrısının səbəblərindən biri ola bilər.

Xüsusilə isti havalarda, fiziki aktivlik zamanı və gün ərzində kifayət qədər maye qəbul edilmədikdə bədəndə maye itkisi yarana bilər.

Susuzluqla yanaşı ağız quruluğu, halsızlıq, tünd rəngli sidik və başgicəllənmə kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər.

Gün ərzində müntəzəm şəkildə su içmək və xüsusilə isti havalarda maye qəbuluna diqqət etmək vacibdir.

4. Uzun müddət ac qalmaq

Yeməkləri ötürmək və uzun müddət ac qalmaq bəzi insanlarda baş ağrısını tətikləyə bilər.

Qidalanma rejiminin pozulması və uzun müddət yemək yeməmək halsızlıq və baş ağrısı ilə müşayiət oluna bilər.

Gündəlik qidalanmada uzun fasilələr yaranırsa, xüsusilə baş ağrılarının hansı saatlarda başladığını müşahidə etmək faydalıdır.

5. Gözlərin həddindən artıq yorulması

Kompüter, telefon və planşet qarşısında uzun müddət qalmaq gözlərdə yorğunluq yarada bilər.

Xüsusilə uzun müddət fasiləsiz şəkildə ekrana baxmaq gözlərdə quruluq, yanma, bulanıq görmə və baş ağrısı ilə nəticələnə bilər.

Əgər gün ərzində kompüter qarşısında işləyirsinizsə, müəyyən fasilələr vermək, ekranın parlaqlığını uyğunlaşdırmaq və gözlərinizi vaxtaşırı uzaqdakı obyektlərə yönəltmək faydalı ola bilər.

Görmə ilə bağlı problem olduğundan şübhələnirsinizsə, göz müayinəsindən keçmək də vacibdir.

6. Çox kofein qəbul etmək

Qəhvə, çay, enerji içkiləri və bəzi digər məhsulların tərkibində kofein olur.

Kofein bəzi insanlarda baş ağrısını müvəqqəti azalda bilsə də, həddindən artıq qəbul edilməsi və ya müntəzəm istifadə edən şəxsin kofeini qəfil azaltması baş ağrısına səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən gün ərzində qəbul etdiyiniz qəhvə, çay və enerji içkilərinin ümumi miqdarına diqqət etmək lazımdır.

7. Alkoqol qəbulu

Alkoqol bəzi insanlarda baş ağrısını tətikləyə bilər. Bunun səbəbləri arasında maye itkisi və digər fizioloji təsirlər yer ala bilər.

Əgər müəyyən içkilərdən sonra baş ağrınız təkrarlanırsa, həmin əlaqəni müşahidə etmək və alkoqol qəbulunu məhdudlaşdırmaq məqsədəuyğundur.

8. Miqren

Miqren adi baş ağrısından fərqli xüsusiyyətlərə malik ola bilər.

Miqren zamanı ağrı çox vaxt başın bir tərəfində daha güclü hiss edilir və döyünən xarakter daşıya bilər. Bəzi insanlarda ürəkbulanma, qusma, işığa və səsə həssaslıq da yaranır.

Bəzi miqren tutmalarından əvvəl görmə sahəsində işıq çaxmaları, xətlər və ya digər müvəqqəti dəyişikliklər müşahidə edilə bilər. Buna “aura” deyilir.

Baş ağrılarınız tez-tez təkrarlanırsa və bu əlamətlər müşahidə olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır.

9. Boyun və düzgün olmayan oturuş

Uzun müddət eyni vəziyyətdə oturmaq, kompüter qarşısında yanlış pozada işləmək və boyun əzələlərinin gərginləşməsi baş ağrısını tətikləyə bilər.

Xüsusilə ağrı boyun və ensə nahiyəsindən başlayaraq başa doğru yayılırsa, gündəlik oturuş vəziyyətinə diqqət etmək faydalıdır.

İş zamanı fasilələr vermək, oturuş vəziyyətini düzəltmək və boyun-çiyin nahiyəsini uzun müddət gərgin vəziyyətdə saxlamamaq vacibdir.

10. Səs-küy, parlaq işıq və güclü qoxular

Bəzi insanlarda yüksək səs, parlaq işıq və kəskin qoxular baş ağrısını tətikləyə bilər.

Bu amillər xüsusilə miqrenə meyilli insanlarda daha çox problem yarada bilər.

Əgər baş ağrısının müəyyən mühitlərdə daha çox yarandığını müşahidə edirsinizsə, həmin vəziyyətləri qeyd etmək səbəbi müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.

11. Soyuqdəymə və sinus problemləri

Soyuqdəymə, virus infeksiyaları və burun ətrafındakı sinuslarla bağlı problemlər də baş və üz nahiyəsində ağrı və təzyiq hissi yarada bilər.

Burun tutulması, burundan nəfəs almaqda çətinlik, öskürək və digər infeksiya əlamətləri ilə birlikdə baş ağrısı müşahidə edilə bilər.

Belə hallarda əsas səbəbin müalicəsi ilə baş ağrısı da azala bilər.

12. Ağrıkəsicilərdən həddindən artıq istifadə

Baş ağrısı zamanı ağrıkəsici qəbul etmək ağrını azaltmağa kömək edə bilər. Lakin ağrıkəsicilərdən çox tez-tez istifadə etmək bəzi insanlarda baş ağrılarının daha çox təkrarlanmasına səbəb ola bilər.

Bu vəziyyət “dərmanların həddindən artıq istifadəsi ilə əlaqəli baş ağrısı” kimi tanınır.

Əgər tez-tez baş ağrınız olur və demək olar ki, müntəzəm olaraq ağrıkəsici qəbul edirsinizsə, həkimlə məsləhətləşmək daha doğru yanaşmadır.

Baş ağrısını azaltmaq üçün nə etmək olar?

Baş ağrısının səbəbi məlum olmadıqda özbaşına müalicəyə yönəlmək əvəzinə gündəlik vərdişlərə diqqət etmək faydalıdır.

Aşağıdakı tədbirlər bəzi insanlarda baş ağrısının azalmasına kömək edə bilər:

• Kifayət qədər su qəbul edin.
• Yuxu rejiminizi mümkün qədər sabit saxlayın.
• Uzun müddət ac qalmayın.
• Ekran qarşısında fasiləsiz işləməyin.
• Stressi azaltmağa çalışın.
• Gün ərzində fiziki aktiv olun.
• Kofein qəbulunu həddindən artıq artırmayın.
• Ağrıkəsicilərdən tez-tez və nəzarətsiz istifadə etməyin.
• Baş ağrılarının nə vaxt və hansı şəraitdə yarandığını qeyd edin.

Baş ağrısı zamanı nəyi müşahidə etmək lazımdır?

Baş ağrısının səbəbini müəyyənləşdirmək üçün onun xüsusiyyətlərini yadda saxlamaq faydalıdır.

Məsələn:

Ağrı nə vaxt başlayır? Səhər, günorta, axşam, yoxsa gecə?

Harada ağrıyır? Alın, gicgah, ensə və ya başın bir tərəfi?

Nə qədər davam edir? Bir neçə dəqiqə, saatlarla, yoxsa daha uzun?

Başqa əlamətlər varmı? Ürəkbulanma, qusma, görmə dəyişiklikləri, başgicəllənmə və ya işığa həssaslıq?

Bu məlumatlar həkim üçün də faydalı ola bilər.

Hansı baş ağrısı təhlükəli ola bilər?

Əksər baş ağrıları ciddi səbəbdən yaranmır. Lakin bəzi hallarda baş ağrısı təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətin əlaməti ola bilər.

Aşağıdakı hallarda təcili tibbi yardım almaq vacibdir:

• Birdən-birə başlayan və çox güclü baş ağrısı;
• Baş zədəsindən sonra yaranan və ya güclənən ağrı;
• Baş ağrısı ilə yanaşı huşun pozulması;
• Danışıqda çətinlik;
• Bədənin bir tərəfində zəiflik və ya keylik;
• Görmədə ciddi dəyişiklik;
• Yüksək hərarət və boyun sərtliyi;
• Davamlı qusma;
• Şüurda dəyişiklik və ya ciddi çaşqınlıq.

Belə əlamətlər olduqda baş ağrısını adi yorğunluq kimi qəbul etmək olmaz.

Tez-tez baş ağrısı normaldırmı?

Baş ağrısının tez-tez təkrarlanması mütləq ciddi xəstəlik olduğu anlamına gəlmir. Bununla belə, ağrının tezliyi artırsa, gündəlik fəaliyyətinizə mane olursa, əvvəlkindən fərqli xarakter alırsa və ya ağrıkəsicilərə tez-tez ehtiyac yaranırsa, həkim müayinəsi məqsədəuyğundur.

Baş ağrısının səbəbini müəyyənləşdirmək üçün həkim ağrının xarakterini, digər simptomları və sağlamlıq tarixçəsini qiymətləndirə bilər.

Nəticə

Baş ağrısının arxasında bəzən sadə səbəblər – stress, yuxusuzluq, susuz qalmaq, uzun müddət ekran qarşısında olmaq və ya nizamsız qidalanma dayana bilər. Bəzi hallarda isə miqren, göz problemləri, boyun gərginliyi və digər sağlamlıq vəziyyətləri səbəb ola bilər.

Əsas məsələ baş ağrısının nə qədər tez-tez təkrarlandığını və hansı əlamətlərlə birlikdə meydana gəldiyini müşahidə etməkdir. Davamlı, şiddətli və ya əvvəlkindən fərqli baş ağrıları mütləq diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Unutmayın: bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Tez-tez və ya güclü baş ağrılarınız varsa, xüsusilə əlavə narahatedici əlamətlər müşahidə edilirsə, tibbi mütəxəssisə müraciət edin.