Uşaqlarda göyöskürək: Eşşək südü həqiqətən faydalıdırmı? Süd yoxdursa, nə etmək lazımdır?

Uşaqlarda uzun müddət davam edən, tutma şəklində baş verən öskürək valideynləri ciddi narahat edir. Xalq arasında belə öskürəyin müalicəsi üçün eşşək südünün faydalı olduğu fikri geniş yayılıb. Bəs bu süd həqiqətən göyöskürəyi sağaldırmı? Eşşək südü tapılmadıqda hansı vasitələrdən istifadə etmək olar?

Veten.Az xəbər verir ki, göyöskürək Bordetella pertussis bakteriyasının törətdiyi, tənəffüs yollarını zədələyən yoluxucu xəstəlikdir. Xüsusilə körpələrdə ağır keçə bilər. Eşşək südünün göyöskürəyi müalicə etdiyini və ya xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısını aldığını sübut edən etibarlı elmi dəlil yoxdur. Buna görə də xalq arasında yayılan bu üsul həkim müayinəsini və lazım gəldikdə tibbi müalicəni əvəz etməməlidir.

Eşşək südü göyöskürəyə niyə faydalı hesab olunur?

Eşşək südünün öskürəyə faydalı olması barədə fikir əsasən xalq təbabətindən qaynaqlanır. Bu südün tərkibində zülallar, laktoferrin və lizozim kimi bioloji aktiv maddələr var. Bəzi laboratoriya və qida araşdırmaları həmin maddələrin müəyyən antimikrob xüsusiyyətlərini öyrənib. Lakin bu xüsusiyyətlər eşşək südünün uşaqlarda göyöskürəyi müalicə etdiyini göstərmir.

Göyöskürək bakterial infeksiyadır. Eşşək südünün bu bakteriyanı uşağın tənəffüs yollarından təmizlədiyini, öskürək tutmalarını dayandırdığını və ya xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını aldığını təsdiqləyən etibarlı klinik sübut yoxdur.

Buna görə də eşşək südünü göyöskürəyin müalicəsi kimi təqdim etmək düzgün deyil. Uşaq süd içdikdən sonra özünü müvəqqəti rahat hiss etsə belə, bu, infeksiyanın sağalması demək deyil.

Eşşək südü yoxdursa, nə etmək lazımdır?

Eşşək südünün əvəzinə başqa bir südün və ya ev qarışığının göyöskürəyi müalicə etdiyini düşünmək olmaz. Ən düzgün addım uşağı pediatra göstərmək və öskürəyin səbəbini müəyyənləşdirməkdir.

Həkimə müraciət edənədək uşağın vəziyyətini yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:

• Maye qəbulunu təmin edin. Uşağa yaşına uyğun olaraq az-az, tez-tez maye verin. Körpələrdə ana südü və ya adi qidalanma rejimi barədə pediatrın tövsiyəsinə əməl edin.

• Uşağı tüstüdən qoruyun. Siqaret tüstüsü, kəskin qoxular, toz və kimyəvi spreylər öskürəyi gücləndirə bilər.

• Kiçik porsiyalarla qidalandırın. Öskürək tutmaları qusmaya səbəb olursa, az miqdarda və tez-tez qidalanma daha rahat ola bilər.

• Otağın havasına diqqət edin. Təmiz, sərin dumanlı nəmləndirici bəzi uşaqlarda rahatlıq yarada bilər. Cihazı müntəzəm təmizləmək lazımdır.

• Özbaşına öskürək dərmanı verməyin. Xüsusilə kiçik uşaqlarda öskürək siropları həkim məsləhəti olmadan istifadə edilməməlidir.

Bu tədbirlər uşağın rahatlığı üçündür, göyöskürəyi sağaltmır.

Bal, isti süd və bitki çayları göyöskürəyi sağaldırmı?

Bal və bəzi isti içkilər adi öskürək zamanı boğazı müvəqqəti rahatlaşdıra bilər. Ancaq bunların göyöskürək infeksiyasını aradan qaldırdığı sübut olunmayıb.

Vacib məqamlar:

• Bir yaşdan kiçik uşaqlara bal vermək olmaz. Bal körpələrdə botulizm riski yaradır.

• Bir yaşdan böyük uşaqlarda bal bəzi öskürək əlamətlərini müvəqqəti yüngülləşdirə bilər, lakin göyöskürəyin müalicəsini əvəz etmir.

• Çox isti içkilər uşağın ağzını və boğazını yandıra bilər.

• Bitki dəmləmələri, efir yağları və müxtəlif ev qarışıqları uşaqlara həkimlə məsləhətləşmədən verilməməlidir.

• Çiy və pasterizə olunmamış süd uşaqlarda əlavə infeksiya riski yarada bilər. Süd veriləcəksə, uşağın yaşına uyğun və təhlükəsiz qida seçilməlidir.

Əsas məqsəd xalq üsullarını sınamaqla vaxt itirmək deyil, uşağın düzgün diaqnoz və müalicə almasını təmin etməkdir.

Göyöskürəyin əlamətləri hansılardır?

Göyöskürək ilkin mərhələdə adi soyuqdəyməyə bənzəyə bilər. Sonradan öskürək tutmaları güclənə və daha tez-tez baş verə bilər.

Əsas əlamətlər bunlardır:

• Əvvəlcə burun axması və yüngül öskürək;

• Ardıcıl, güclü öskürək tutmaları;

• Öskürəkdən sonra qusma;

• Öskürək tutmasından sonra nəfəs alarkən fitə bənzər səs;

• Tutmadan sonra yorğunluq;

• Gecələr güclənən öskürək.

Bütün uşaqlarda xarakterik səs olmur. Körpələrdə isə öskürək çox nəzərə çarpmadan nəfəsin dayanması və ya çətinləşməsi baş verə bilər. Buna görə göyöskürək şübhəsi olduqda, xüsusilə körpələrdə, həkim müayinəsini gecikdirmək olmaz.

Göyöskürəyin müalicəsi necə aparılır?

Göyöskürək şübhəsi olduqda pediatr uşağın əlamətlərini qiymətləndirə, lazım gəldikdə müayinə və laborator analiz təyin edə bilər.

Göyöskürəyin müalicəsində həkim göstərişi ilə antibiotiklərdən istifadə olunur. Müalicənin erkən başlanması xəstəliyin ağırlığını azaltmağa və bakteriyanın başqalarına ötürülməsini məhdudlaşdırmağa kömək edə bilər. Antibiotikin növünü və dozasını uşağın yaşına və vəziyyətinə əsasən həkim müəyyən etməlidir.

Öskürək tutmaları xəstəliyin sonrakı mərhələsində davam edə bilər. Bu, hər zaman antibiotikin təsirsiz olduğu demək deyil. Müalicədən sonra da öskürəyin uzun müddət qalması mümkündür.

Göyöskürək yoluxucu olduğuna görə uşağı digər uşaqlardan və xüsusilə körpələrdən uzaq saxlamaq, həkimin yoluxuculuq müddəti ilə bağlı göstərişlərinə əməl etmək vacibdir.

Hansı hallarda təcili tibbi yardım lazımdır?

Aşağıdakı əlamətlərdən biri varsa, təcili tibbi yardım alın:

• Uşaq nəfəs almaqda çətinlik çəkir;

• Nəfəsi dayanır və ya fasilələrlə olur;

• Dodaqları və üzü göyərir;

• Uşaq həddindən artıq halsızdır və oyatmaq çətindir;

• Maye qəbul edə bilmir və susuzlaşma əlamətləri yaranır.

Xüsusilə kiçik körpələrdə göyöskürək sürətlə ağırlaşa bilər. Nəfəs problemi varsa, evdə süd, bal və ya başqa vasitə sınamaqla vaxt itirməyin.

Göyöskürəkdən qorunmaq mümkündürmü?

Göyöskürəkdən qorunmağın ən təsirli yollarından biri peyvəndlənmədir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı uşaqların milli peyvənd təqviminə uyğun peyvənd olunmasını tövsiyə edir. Peyvənd xəstəliyin ağır keçməsi riskini azaldır, lakin bütün yoluxmaları tam istisna etmir.

Valideynlər uşağın peyvəndlərinin vaxtında vurulduğunu yoxlamalı, peyvəndlə bağlı suallarını pediatrla müzakirə etməlidirlər.

Nəticə

Eşşək südünün göyöskürəyi sağaltdığını təsdiqləyən etibarlı elmi sübut yoxdur. Süd tapılmadıqda onun əvəzinə başqa bir xalq üsuluna üz tutmaq lazım deyil. Uşağın öskürəyi tutma şəklindədirsə, qusma ilə müşayiət olunursa və ya göyöskürəkdən şübhələnirsinizsə, pediatra müraciət edin.

Veten.Az valideynlərə uşaqların sağlamlığı ilə bağlı qərarları etibarlı tibbi məlumatlara və həkim məsləhətinə əsasən verməyi tövsiyə edir. Xüsusilə körpələrdə öskürək və nəfəsalma problemləri ciddi qəbul edilməlidir.