Hamiləlik dövründə hər ay nələrə diqqət edilməlidir? 9 ay üçün 9 vacib qayda

Hamiləlik qadının həyatında ən həssas və məsuliyyətli dövrlərdən biridir. Bu müddətdə gələcək ananın sağlamlığı, düzgün qidalanması, gündəlik vərdişləri və həkim nəzarətində olması həm onun, həm də bətnindəki körpənin inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Hamiləliyin hər ayında orqanizmdə fərqli dəyişikliklər baş verir və bu dəyişikliklərə uyğun davranmaq vacibdir.

Veten.Az xəbər verir ki, hamiləlik dövründə diqqət edilməli məqamlar aylar üzrə fərqlənir. İlk aylarda körpənin əsas orqanlarının formalaşması başlayır, sonrakı aylarda isə onun böyüməsi, hərəkətləri və doğuşa hazırlıq prosesi ön plana çıxır. Buna görə də gələcək anaların hamiləliyin hər mərhələsində düzgün məlumat əldə etməsi və mütəmadi tibbi müayinələrdən keçməsi tövsiyə olunur.

Aşağıda hamiləliyin 9 ayı üzrə hər ay üçün bir əsas qayda və diqqət edilməli vacib məqamlar təqdim olunur.

Hamiləliyin 9 Ayında Bu Qaydalara Əməl Edin – Gələcək Analar Mütləq Oxusun!

1-ci ay: Hamiləliyi vaxtında müəyyən edin və sağlamlığınızı qoruyun

Hamiləliyin ilk ayında qadın orqanizmində ciddi dəyişikliklər başlasa da, bu əlamətlər hər kəsdə eyni olmur. Menstruasiyanın gecikməsi, yorğunluq, döşlərdə həssaslıq, ürəkbulanma və yuxululuq erkən hamiləliyin mümkün əlamətləri arasındadır.

Əsas qayda: Hamiləlik ehtimalı yarandıqda test edin və tibbi məsləhət alın.

Bu mərhələdə diqqət edilməli məqamlar:

Dərmanlardan ehtiyatla istifadə edin. Həkimlə məsləhətləşmədən dərman qəbul etməyin. Daimi istifadə etdiyiniz dərmanları da özbaşına dayandırmayın.
Fol turşusuna diqqət yetirin. Əksər qadınlara gündə 400 mikroqram fol turşusu qəbul etmək tövsiyə olunur. Əlavənin dozasını həkimlə dəqiqləşdirmək vacibdir.
Siqaret və alkoqoldan uzaq durun. Hamiləlik dövründə alkoqol üçün təhlükəsiz miqdar müəyyən edilməyib. Siqaret və passiv tüstü təsiri də zərərlidir.
Qidalanmanızı nəzərdən keçirin. Müxtəlif və balanslı qidalar seçin, kifayət qədər su için.
İlk tibbi müayinəni planlaşdırın. Həkim hamiləliyin gedişini qiymətləndirə, qəbul etdiyiniz dərmanları və lazım olan analizləri müəyyən edə bilər.

Hamiləliyin ilk həftələrində körpənin sinir sisteminin ilkin strukturları formalaşmağa başlayır. Bu səbəbdən sağlam vərdişləri mümkün qədər erkən tətbiq etmək vacibdir.

2-ci ay: Körpənin inkişafı üçün düzgün qidalanın

İkinci ayda ürək, beyin, onurğa və digər orqanların inkişafı davam edir. Gələcək ana ürəkbulanma, qusma, qoxulara həssaslıq və iştah dəyişiklikləri ilə qarşılaşa bilər. Bəzi qadınlarda bu əlamətlər zəif, digərlərində isə daha güclü olur.

Əsas qayda: Az-az, tez-tez və balanslı qidalanın.

Bu ayda aşağıdakılara diqqət yetirin:

Kiçik porsiyalarla yeyin. Ürəkbulanma zamanı az miqdarda, lakin tez-tez qidalanmaq faydalı ola bilər.
Maye qəbulunu artırın. Xüsusilə qusma varsa, susuzlaşmanın qarşısını almaq üçün maye qəbuluna diqqət edin.
Zülal və dəmir mənbələrini seçin. Yumurta, yaxşı bişirilmiş ət, paxlalılar və uyğun digər qidalar qidalanmada yer ala bilər.
Qida təhlükəsizliyinə riayət edin. Çiy və ya tam bişməmiş ət, çiy yumurta, pasterizə edilməmiş süd məhsulları və təhlükəsizliyi bilinməyən qidalardan uzaq durun.
İnfeksiyalardan qorunun. Əlləri mütəmadi yumaq, qidaları düzgün saxlamaq və yaxşı bişirmək vacibdir.

Ürəkbulanma səbəbindən suyu belə saxlaya bilmirsinizsə, sidiyə çıxma azalıbsa və ya güclü halsızlıq yaranıbsa, tibbi yardım alın. Bu əlamətlər susuzlaşmaya işarə edə bilər.

3-cü ay: İlk müayinələri və analizləri gecikdirməyin

Üçüncü ay birinci trimestrin sonuna təsadüf edir. Bu dövrdə bəzi qadınlarda ürəkbulanma azalır, enerji səviyyəsi yüksəlir. Lakin bütün hamiləliklərin eyni keçmədiyini nəzərə almaq lazımdır.

Əsas qayda: Həkim müayinələrini vaxtında keçin və analizlərin nəticələrini müzakirə edin.

Bu mərhələdə vacib məqamlar:

Hamiləlik nəzarətini davam etdirin. Qan təzyiqi, ümumi sağlamlıq vəziyyəti və ehtiyac olan laborator müayinələr qiymətləndirilə bilər.
Ultrasəs müayinəsi barədə məlumat alın. Hamiləliyin müddətinə və yerli tibbi protokola uyğun müayinələr planlaşdırılır.
Genetik skrininq imkanlarını müzakirə edin. Bəzi skrininq müayinələri 11–13 həftə 6 gün aralığında aparılır. Müayinənin məqsədi və məhdudiyyətləri həkim tərəfindən izah edilməlidir.
Özbaşına vitamin qəbul etməyin. Hamiləlik üçün nəzərdə tutulan əlavələri belə fərdi ehtiyaclara uyğun seçmək lazımdır.
Yüngül fiziki aktivliyi qoruyun. Əks göstəriş yoxdursa, gəzinti kimi orta intensivlikli fəaliyyətlər faydalı ola bilər.

Bu dövrdə qarında güclü ağrı və ya qanaxma olarsa, bunu adi hamiləlik əlaməti hesab etməyin. Təcili tibbi qiymətləndirmə tələb oluna bilər.

4-cü ay: Fiziki aktivlik və gündəlik rejimə diqqət edin

Dördüncü ayda ikinci trimestr başlayır. Bəzi qadınlarda ürəkbulanma azalır və gündəlik fəaliyyətlər asanlaşır. Bununla belə, bel ağrısı, qəbizlik və yorğunluq kimi şikayətlər davam edə bilər.

Əsas qayda: Həkiminiz əksini deməyibsə, hərəkətli və nizamlı həyat tərzi seçin.

Diqqət edilməli məqamlar:

Gəzintiyə vaxt ayırın. Özünüzü yaxşı hiss etdiyiniz müddətdə müntəzəm gəzinti edə bilərsiniz.
Ağır yüklərdən ehtiyat edin. Xüsusilə ağrı və ya başgicəllənmə yaradan fəaliyyətləri dayandırın.
Qəbizliyin qarşısını alın. Lifli qidalar, tərəvəz, meyvə və kifayət qədər maye qəbul edin.
Yuxu rejiminizi qoruyun. Müntəzəm yatmaq və dincəlmək yorğunluğun azalmasına kömək edə bilər.
İş şəraitinizi qiymətləndirin. Uzun müddət ayaq üstə qalmaq və ya fasiləsiz oturmaq lazım gəlirsə, imkan daxilində hərəkət fasilələri verin.

Əgər hamiləlik yüksək risklidirsə və ya həkim fiziki fəaliyyətə məhdudiyyət qoyubsa, hərəkət planı fərdi şəkildə müəyyənləşdirilməlidir.

5-ci ay: Körpənin hərəkətlərini izləməyə başlayın

Beşinci ayda bir çox qadın körpənin ilk hərəkətlərini hiss etməyə başlayır. Bu, adətən 18–22-ci həftələr arasında baş verir, lakin ilk hamiləlikdə daha gec hiss oluna bilər.

Əsas qayda: Körpənin hərəkətlərinə və planlaşdırılan ultrasəs müayinəsinə diqqət yetirin.

Bu ayda vacib məqamlar:

Anatomik ultrasəs müayinəsini planlaşdırın. Adətən 18–22-ci həftələrdə körpənin orqanlarının inkişafını qiymətləndirmək üçün ətraflı ultrasəs müayinəsi təklif olunur.
Hərəkətləri tanımağa çalışın. İlk hərəkətlər yüngül toxunuş, qabarcıq və ya çırpınma hissinə bənzəyə bilər.
Dəmir ehtiyacını müzakirə edin. Həkim qan analizlərinə və fərdi ehtiyaclara əsasən dəmir əlavəsi tövsiyə edə bilər.
Bel və ayaq narahatlıqlarına diqqət yetirin. Rahat ayaqqabı seçin, uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmayın.
Qidalanmada müxtəlifliyi qoruyun. Zülal, dəmir, kalsium və digər vacib qida maddələrinin kifayət qədər qəbul edilməsinə çalışın.

Körpənin hərəkətlərini hiss etməmək bu mərhələdə hər zaman problem demək deyil. Lakin hər hansı narahatlığınız varsa, həkimlə əlaqə saxlayın. Hərəkətlər hiss olunmağa başladıqdan sonra onların nəzərəçarpacaq dərəcədə azalması və ya dayanması halında isə, xüsusilə hamiləliyin sonrakı dövrlərində, dərhal tibbi məsləhət alın.

6-cı ay: Qanazlığı və hamiləlik diabeti riskini nəzərə alın

Altıncı ayda körpənin böyüməsi davam edir, ananın bədənində isə çəki artımı, bel ağrısı, ayaqlarda yüngül şişkinlik və yorğunluq müşahidə oluna bilər.

Əsas qayda: Müayinələri davam etdirin və qanazlığı ilə hamiləlik diabeti üzrə yoxlamaları unutmayın.

Bu dövrdə aşağıdakılar vacibdir:

Qan analizlərini vaxtında verin. Həkim dəmir çatışmazlığını və qanazlığı ehtimalını qiymətləndirə bilər.
Hamiləlik diabeti skrininqini planlaşdırın. Bu yoxlama adətən 24–28-ci həftələrdə aparılır, lakin risk faktorlarına görə daha erkən də təklif oluna bilər.
Şəkərli içkiləri məhdudlaşdırın. Suya üstünlük verin, balanslı qidalanın.
Şişkinliyi izləyin. Günün sonunda ayaqlarda yüngül şişkinlik ola bilər. Lakin qəfil üz və əl şişməsi, güclü baş ağrısı və ya görmədə dəyişiklik təcili qiymətləndirilməlidir.
Dincəlmə fasilələri verin. Uzun müddət ayaq üstə qalmaqdan çəkinin və özünüzü həddindən artıq yormayın.

Hamiləlik diabeti heç bir əlamət yaratmadan da inkişaf edə bilər. Buna görə özünüzü yaxşı hiss etsəniz belə, həkimin təyin etdiyi skrininqi keçmək vacibdir.

7-ci ay: Üçüncü trimestrə hazırlaşın

Yeddinci ayda üçüncü trimestr başlayır. Körpə böyüdükcə qarın daha da böyüyür, yuxu vəziyyətini seçmək çətinləşir və nəfəs darlığı hissi yarana bilər. Bununla yanaşı, körpənin hərəkətləri daha aydın hiss oluna bilər.

Əsas qayda: Körpənin hərəkətlərindəki dəyişiklikləri izləyin və erkən doğuş əlamətlərini tanıyın.

Diqqət edilməli məqamlar:

Hərəkətlərə fikir verin. Körpənin adi hərəkət rejimində nəzərəçarpacaq azalma varsa, gözləmədən doğum şöbəsi və ya həkimlə əlaqə saxlayın.
Vaxtından əvvəl doğuş əlamətlərini öyrənin. Müntəzəm qarın yığılmaları, belin aşağı hissəsində davamlı ağrı, çanaqda təzyiq və su gəlməsi vaxtından əvvəl doğuş əlaməti ola bilər.
Yuxu vəziyyətinə diqqət yetirin. Xüsusilə 28-ci həftədən sonra yuxuya yan üstə getmək tövsiyə olunur. Arxası üstə oyansanız, narahat olmayın, sadəcə yan tərəfə dönün.
Doğuşla bağlı suallarınızı hazırlayın. Doğuş üsulları, ağrının idarə olunması və doğum müəssisəsinin seçimi barədə həkiminizlə danışın.
Peyvəndləri müzakirə edin. Mövsümi qrip, COVID-19 və göyöskürəyə qarşı peyvəndlərin uyğunluğu barədə həkimdən məlumat alın; tövsiyələr ölkəyə və fərdi vəziyyətə görə dəyişə bilər.

Bu mərhələdə özünüzü həddindən artıq yormamaq və müntəzəm tibbi nəzarəti davam etdirmək xüsusilə vacibdir.

8-ci ay: Doğuş üçün hazırlıqları tamamlayın

Səkkizinci ayda körpənin çəkisi artır, orqanları yetişməyə davam edir və doğuşa hazırlıq prosesi sürətlənir. Anada tez yorulma, tez-tez sidiyə getmə, yuxu pozuntusu və bel ağrısı yarana bilər.

Əsas qayda: Doğuş planını və xəstəxanaya aparılacaq əşyaları əvvəlcədən hazırlayın.

Bu ayda görüləcək işlər:

Xəstəxana çantasını hazırlayın. Ana və körpə üçün geyim, gigiyena vasitələri, sənədlər və digər zəruri əşyaları əvvəlcədən toplayın.
Doğum müəssisəsinə gedəcəyiniz yolu planlaşdırın. Nəqliyyat imkanını və gecə saatlarında necə gedəcəyinizi əvvəlcədən müəyyənləşdirin.
Müayinələrə davam edin. Həkim körpənin vəziyyətini, ananın qan təzyiqini və digər göstəriciləri qiymətləndirəcək.
Su gəlməsi və qanaxma barədə məlumatlı olun. Suların gəlməsi, vaginal qanaxma və ya doğuş sancılarının başlaması halında tibbi yardım alın.
İstirahətə üstünlük verin. Qısa gəzintilər, rahat yuxu şəraiti və balanslı qidalanma gündəlik vəziyyətinizi yaxşılaşdıra bilər.

Doğuşun dəqiq nə vaxt başlayacağını əvvəlcədən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Buna görə hazırlıqları son həftələrə saxlamaq məsləhət görülmür.

9-cu ay: Doğuş əlamətlərini tanıyın və təhlükəli simptomları gözlətməyin

Doqquzuncu ayda körpə doğuşa hazırlaşır. Hamiləliyin 37-ci həftəsindən etibarən doğuş müddətinə yaxınlaşılır, lakin 37-ci həftədən əvvəl doğuş əlamətləri yaranarsa, bu, vaxtından əvvəl doğuş ehtimalını göstərə bilər.

Əsas qayda: Doğuş əlamətlərini düzgün qiymətləndirin və tibbi yardıma vaxtında müraciət edin.

Bu ayda vacib məqamlar:

Sancıların xarakterini izləyin. Doğuş sancıları adətən müntəzəmləşir, güclənir və aralarındakı müddət qısalır. Həkiminizin verdiyi göstərişlərə əməl edin.
Su gəlməsini gözlətməyin. Maye az miqdarda gəlsə belə, doğum şöbəsi ilə əlaqə saxlayın.
Qanaxmaya ciddi yanaşın. Vaginal qanaxma təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Körpənin hərəkətlərinə diqqət edin. Hərəkətlər azalıbsa, növbəti günə qədər gözləməyin və dərhal tibbi yardım alın.
Doğuşdan sonrakı dövrə hazırlaşın. Ana südü ilə qidalanma, körpəyə qulluq və ananın bərpası barədə etibarlı tibbi məlumat əldə edin.

Doğuş hər qadında fərqli başlaya bilər. Sancıların nə vaxt xəstəxanaya getməyi tələb etdiyini həkiminizlə əvvəlcədən dəqiqləşdirmək daha təhlükəsizdir.

Hamiləlik zamanı hansı əlamətlər təhlükəlidir?

Hamiləliyin hansı ayında olmağınızdan asılı olmayaraq, aşağıdakı əlamətlər yarandıqda təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır:

Güclü və ya davamlı qarın ağrısı.
Vaginal qanaxma.
Su gəlməsi və ya vaxtından əvvəl doğuş şübhəsi.
Şiddətli baş ağrısı, görmədə bulanıqlıq və ya işıq parıltıları.
Üz və əllərdə qəfil şişkinlik.
Sinə ağrısı, ciddi nəfəs darlığı və ya huşun itməsi.
Körpənin hərəkətlərində nəzərəçarpacaq azalma.
Yüksək hərarət və ya dayanmayan qusma.

Ağır simptomlarda təcili tibbi yardıma müraciət edin. Azərbaycanda təcili tibbi yardım üçün 103 nömrəsinə zəng etmək olar.

Nəticə

Hamiləliyin hər ayı ana və körpə üçün yeni dəyişikliklər və fərqli ehtiyaclarla müşayiət olunur. Düzgün qidalanmaq, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq, həkim müayinələrini gecikdirməmək, fiziki və emosional sağlamlığı qorumaq sağlam hamiləlik üçün vacib addımlardır.

Unutmayın ki, hər hamiləlik fərqlidir. Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir. Fərdi risklər, xroniki xəstəliklər və hamiləliyin gedişi nəzərə alınaraq tibbi tövsiyələrə əməl etmək ən düzgün yanaşmadır.

Veten.Az gələcək analara hamiləlik, ana sağlamlığı və körpəyə qulluqla bağlı maarifləndirici məlumatlar təqdim etməyə davam edir.